Norwegian Wood

Wygląda na prostą historię o młodości, miłości i stracie, ale w praktyce działa dużo mocniej, bo rozbiera te tematy na coś bardzo cichego, bolesnego i dziwnie osobistego. Murakami nie próbuje tu zrobić wielkiego literackiego popisu. Zamiast tego daje powieść, która wchodzi do głowy powoli i zostaje tam na długo, nawet jeśli w trakcie czytania człowiek czasem ma ochotę odłożyć ją na bok, żeby odetchnąć od tego ciężaru.

Najbardziej uderzyło mnie to, jak bardzo ta książka jest emocjonalnie niejednoznaczna. Z jednej strony ma w sobie czułość, nostalgię i miękką melancholię, z drugiej pokazuje relacje, które są kruche, popękane i często niezdolne do uratowania samych siebie. To nie jest historia, w której miłość wszystko naprawia. To raczej opowieść o tym, że miłość bardzo często przychodzi za późno, w złym momencie albo w takiej formie, której druga osoba nie umie udźwignąć. Właśnie dlatego „Norwegian Wood” tak dobrze działa. Nie udaje, że emocje są proste.

Toru Watanabe jako narrator jest dla mnie jednocześnie zaletą i wyzwaniem. Jest spokojny, wycofany, obserwujący, trochę bierny, a przez to bardzo ludzki. Nie prowadzi tej historii z pozycji kogoś wyjątkowego, tylko raczej kogoś, kto sam do końca nie wie, jak reagować na własne życie. I to działa, bo dzięki temu całość brzmi szczerze. Z drugiej strony właśnie ta pasywność sprawia, że niektóre fragmenty mają w sobie specyficzny chłód. Nie czułem, że Toru próbuje cokolwiek naprawić. Czułem raczej, że przechodzi przez kolejne etapy własnego dojrzewania trochę jak przez mgłę.

Naoko jest postacią, która zostaje w głowie najdłużej, bo niesie w sobie ogrom bólu, którego nie da się po prostu nazwać jednym słowem. Murakami nie robi z niej symbolu ani melodramatycznej figury. Ona jest krucha, nieobecna, czasem bliska, czasem całkiem niedostępna, i właśnie przez to tak mocno działa na czytelnika. Midori jest jej przeciwieństwem w najbardziej oczywisty sposób, ale też nie jest tylko „drugą dziewczyną”. To ktoś, kto przynosi do tej historii oddech, ruch, życie i energię, której bardzo potrzebowałem jako czytelnik, kiedy emocjonalny ciężar książki robił się prawie zbyt duży.

Wiele recenzji, które czytałem, podkreślało temat śmierci i mentalnego rozkładu, i ja się z tym zgadzam, ale dla mnie ważniejsze było to, jak Murakami pokazuje niezdolność ludzi do prawdziwego porozumienia. Każdy coś czuje, każdy czegoś chce, każdy jest poraniony, ale nikt nie umie powiedzieć tego do końca wprost. W tej powieści rozmowy bardzo często kończą się tam, gdzie powinny się dopiero zacząć. Milczenie ma większą wagę niż deklaracje, a niedopowiedzenia są często bardziej bolesne niż same wydarzenia. To bardzo mocne, bo brzmi prawdziwie.

Dużą siłą „Norwegian Wood” jest też to, że książka niby opowiada o konkretnych ludziach i ich prywatnych dramatach, ale tak naprawdę mówi o stanie całego pokolenia. Tokio końca lat sześćdziesiątych nie jest tu tylko tłem. Protesty studenckie, atmosfera zmian, wolność obyczajowa i muzyka budują świat, w którym wszystko wydaje się przesuwać i pękać jednocześnie. Murakami dobrze pokazuje, że dorastanie nie dzieje się w próżni. Człowiek dojrzewa w środku świata, który sam też jest niestabilny.

Nie mogę też nie wspomnieć o tym, jak świetnie ta książka pracuje muzyką i pamięcią. Tytułowa piosenka Beatlesów wraca jak echo i właściwie cała powieść ma w sobie coś z takiego refrenu, który człowiek zna od dawna, ale dopiero po czasie zaczyna rozumieć, dlaczego tak bardzo go boli. To nie jest książka efektowna w klasycznym sensie. Ona raczej powoli rozkleja emocje i robi to z dużą precyzją.

Są też rzeczy, które mogą przeszkadzać. Tempo bywa bardzo powolne, a część scen rozciąga się bardziej na nastroju niż na akcji. Niektórym nie podejdzie też sposób, w jaki Murakami pisze o seksualności i relacjach między kobietami a mężczyznami, bo momentami całość ma w sobie coś bardzo specyficznego, czasem wręcz niewygodnego. Ale ja mam wrażenie, że właśnie ta niewygoda jest częścią doświadczenia tej książki. Ona nie ma być komfortowa. Ona ma boleć w sposób spokojny, prawie elegancki.

Najbardziej lubię w „Norwegian Wood” to, że po skończeniu nie zostaje mi w głowie jedna scena ani jeden zwrot akcji. Zostaje mi klimat. Zostaje mi uczucie, że przeczytałem coś bardzo cichego, ale jednocześnie bardzo gęstego. Taka literatura nie krzyczy. Ona siedzi obok i powoli pokazuje, że straty, których człowiek doświadcza, nigdy nie znikają całkiem. Zmienia się tylko sposób, w jaki się z nimi żyje.

Dla mnie to jedna z tych powieści Murakamiego, które najbardziej ufają czytelnikowi. Nie tłumaczą wszystkiego, nie prowadzą za rękę, nie próbują zamknąć emocji w wygodną klamrę. Zamiast tego zostawiają przestrzeń na własne doświadczenie. I może dlatego „Norwegian Wood” tak mocno rezonuje. Bo każdy, kto kiedyś stracił coś ważnego, znajdzie tu fragment siebie.