Pachnidło

XVIII-wieczny Paryż zradza demoniczne dziecko na jakie zasługuje – biedne, odtrącone, amoralne i przeciąga je po swoich najbardziej śmierdzących zakątkach a następnie, w nagrodę, oddaje je wspaniałemu światu, którego jest częścią. Prawdziwą ironią życia jest mieć węch absolutny w najbardziej smrodliwych czasach cywilizacji ludzkiej. Cóż innego można wtedy do niego rozwinąć prócz nienawiści? W takim świecie to, co piękne musi ginąć pierwsze. Nie ważne czy chodzi o unicestwiane całymi tonami kwiaty czy młode dziewczęta.
Książka Patricka Suskinda została wydana w 1985 roku. Już od pierwszych jej stron zapachy biją po oczach, jeżeli można tak powiedzieć. Ich opisy są bogate i często występujące. Nierzadko też absolutnie obrzydliwe. Główny bohater czy może antybohater czuje wszystko, od zmieszanych ze sobą zapachów, które tworzą woń ulic, przez rzadko pięknie pachnących ludzi aż po otumaniający go zapach drewna, szkła czy mosiężnej gałki u drzwi. Zapachy tworzą jego świat a w pewnym momencie nawet jego jedyną rzeczywistość, do której ucieka od cywilizacji. Myślę, że można się nawet pokusić o stwierdzenie, że w jego umyśle to zapachy są prawdziwymi i oryginalnymi bytami – jego własnymi ideami. Materialność, faktura, kolory to natomiast tylko niedoskonała kopia, którą posługują się ludzie o defektowych nosach. On jedyny jest wyżej od nich ze względu na swój węchowy geniusz.
Jeżeli się nie mylę to żadnego z bohaterów występujących w powieści nie można nazwać dobrym. W różnych wariacjach cechuje ich przede wszystkim kłamliwość i egoizm. Nie istnieje kontrast pomiędzy złym głównym bohaterem a dobrym światem, bo świat wcale nie jest dobry. Przeznaczenie tytułowego mordercy już od jego lat niemowlęcych naznaczone jest jakimś złem. Ludzie wokół wyczuwają, że coś jest z nim nie tak. A od narratora chłopak już od kołyski otrzymuje przezwisko „kleszcza Grenouille”. Jest więc na zło skazany już od samego początku. Swoją drogą nazwanie go mordercą już w tytule to dosyć gruby rys sztampowości. Jest on oczywiście mordercą ale ani fabuła książki nie skupia się za bardzo na mordowaniu – ukazane są chyba tylko dwa zabójstwa i to nie obrazowo, ani motywacją antybohatera nie jest pozbawianie życia. Zabijanie jest dla niego jakby skutkiem ubocznym jego działań, głównym celem natomiast są obsesyjne poszukiwania zapachu idealnego.
Psychika Grenouille’a nie jest szczególnie przez autora rozpisana. W ten sposób narrator nie uczłowiecza postaci, nie próbuje stworzyć więzi między nim a czytelnikami, co nierzadko ma miejsce kiedy bohaterem głównym jest postać zła. Tutaj jednak z tego zrezygnowano celowo lub nie. Dzięki temu lub z tego powodu Jean Baptiste wydaje się jeszcze bardziej wyalienowany, obcy i mało człowieczy. Dodatkową barierę budują przymiotniki określające postać – narzucające jakby negatywny odbiór i przy okazji brak zrozumienia jej postępowania.
Językowo kilka dziwnych zgrzytów, które sprawiają wrażenie nie pasujących do reszty. Dodatkowo niezwykłą wręcz fascynacją otoczył autor słowo “olfaktoryczny“. Za pierwszym razem brzmi wyszukanie i w porównaniu z resztą języka książki trochę wymyślnie, za drugim brzmi jak powtórzenie, a za kolejnymi już irytująco. Poza tym opisy bogate i pomysłowe.
Książka o bardzo oryginalnej tematyce i interesującym, mocnym zakończeniu.