Zieleniak

W czasie Powstania Warszawskiego, w sierpniu 1944 roku, Niemcy przekształcili halę targową przy ulicy Grójeckiej w Warszawie w obóz przejściowy, przez który przeszło dziesiątki tysięcy cywilów zmuszonych do opuszczenia swoich domów. Miejsce to, znane jako Zieleniak, było nadzorowane przez żołnierzy SS RONA i otoczone ceglaną ścianą. Wśród tych ludzi była również Alicja, służąca pracująca na Ochocie, która razem z gospodarzami i sąsiadami ukrywała się w schronie przed nalotami. Nie byli świadomi, że wkrótce wpadną w ręce żołnierzy w niemieckich mundurach, którzy władali innym językiem niż niemiecki, a ich pojawienie się zapoczątkuje dramatyczne wydarzenia. Skwarne letnie dni na terenie targowiska stawały się polem walki o kroplę wody i tematyką różnorodnych prób ochrony kobiet przez pijanych Rosjan. Każde spojrzenie czy gest mógł wywołać tragedię. Książka Anny Augustyniak daje głos ofiarom, których cierpienia były dotąd marginalizowane w kontekście Powstania Warszawskiego. Zieleniak stał się miejscem, gdzie dochodziło do masowych gwałtów, tortur i morderstw. Augustyniak, łącząc precyzję dokumentalistyki z literacką wrażliwością, przywraca ofiarom godność i wpisuje ich losy w polską historię. To istotny wkład w dyskusję o tym, kogo i jak pamiętamy. Sprawa przemilczanych zbrodni Zieleniaka, które dotknęły głównie kobiety i dziewczynki, zaczyna przebić się do społecznej świadomości. W swojej książce autorka bez ozdobników przedstawia brutalną rzeczywistość z sierpnia 1944 roku na Ochocie, ukazując bezkarność sprawców i niegasnącą niesprawiedliwość. Agnieszka Holland zwraca uwagę na milczenie kobiet z Zieleniaka i nikłą ilość zachowanych materiałów, które jednak dziś pozwalają odtworzyć obraz tamtych wydarzeń. Sylwia Chutnik podkreśla wagę książki w zwiększaniu świadomości na ten temat. Z kolei Sylwia Trojanowska pisze o cierpieniu, które ciężko opisać, oraz o świadectwie wojennej brutalności i pozostałych śladach człowieczeństwa zawartych w tej przejmującej historii.