Wdzięczność

Pisanie o „Wdzięczności” autorstwa Delphine de Vigan jest jedną z najtrudniejszych rzeczy, jakie ostatnio musiałam zrobić. Nie dlatego, że jest trudna do przeanalizowania lub dlatego, że jest zbyt złożona - ale dlatego, że ta książka rozerwała mnie emocjonalnie. Mimo że minęło już trochę czasu, odkąd ją skończyłam, wciąż mam łzy w oczach na samą myśl o niej. W jakiś sposób Delphine de Vigan udało się wydestylować tak surowe ludzkie emocje na tych stronach, że pozostają one długo po zamknięciu książki.

Historia obraca się wokół Michki, starszej kobiety, która powoli traci zdolność znajdowania i używania słów. Dla Michki słowa były wszystkim. Dzięki nim poruszała się po świecie, wyrażała swój bystry umysł i serce. Jak więc można sobie wyobrazić, obserwowanie, jak powoli je traci, jest absolutnie rozdzierające serce. Jeszcze bardziej druzgocące jest to, że Michka wie, że to się z nią dzieje. Jest świadoma, że zanika, że słowa umykają, a ona nie może nic zrobić, by to powstrzymać. To zmusza do konfrontacji z własnymi obawami dotyczącymi starzenia się, utraty siebie w tak fundamentalny sposób. Czułam się przerażona na myśl o tym, że nie będę w stanie wyrazić swoich myśli, obserwując, jak kawałki mnie znikają w ten sposób. De Vigan dotyka tego uniwersalnego strachu przed starzeniem się i śmiertelnością tak mocno, że wydaje się to osobiste.

Michka nie jest sama w tej historii. Pomaga jej Jérôme, logopeda, który staje się jej przewodnikiem w tej trudnej podróży. Jérôme jest współczujący i cierpliwy, ale jak każdy w tej powieści, ma do czynienia z własnym zestawem zmagań. Jego relacja z Michką to nie tylko zawodowy obowiązek; to coś głębszego. Podczas sesji Jérôme ujawnia fragmenty swojej własnej przeszłości, swoje własne słabości, a więź między nimi jest czuła, niemal święta. Sposób, w jaki de Vigan maluje ich dynamikę, jest subtelny, ale głęboki - nie chodzi o wielkie gesty czy momenty zmieniające życie, ale o cichą, intymną wymianę zdań, która ich łączy.

Jest też Marie, młoda sąsiadka Michki, która wkracza do akcji jako swego rodzaju zastępcza córka. Więź Marie i Michki jest dla mnie chyba najbardziej przejmującym aspektem powieści. Bezdzietna Michka staje się dla Marie kimś w rodzaju matki, a sposób, w jaki rozwija się ich relacja, jest piękny w swojej prostocie. Marie jest głęboko wdzięczna za wszystko, co Michka zrobiła dla niej przez lata, ale gdy stan Michki się pogarsza, zdaje sobie sprawę, że jest o wiele więcej do powiedzenia, do odwdzięczenia się. Jest to rodzaj rozpaczliwej wdzięczności, zabarwionej żalem, że nie wyraziła swoich uczuć wcześniej, kiedy był jeszcze czas.

Ten motyw wdzięczności przewija się przez całą książkę, nie w kaznodziejski czy oczywisty sposób, ale w małych chwilach, które składają się na życie. Skłoniło mnie to do refleksji nad tym, jak często bierzemy rzeczy za pewnik. Czytając o stopniowym upadku Michki, nie mogłam przestać myśleć o wszystkich momentach, w których zlekceważyłam rozmowę z ukochaną osobą, wziąłem prozaiczny dzień za pewnik lub nie wyraziłam, ile ktoś dla mnie znaczy. De Vigan przypomina nam, że życie jest ulotne, że słowa i chwile mają większe znaczenie niż nam się wydaje, a wdzięczność jest czymś, co często odczuwamy dopiero wtedy, gdy jest już za późno.

Jedną rzeczą, którą absolutnie pokochałam w tej książce, jest to, że nie narzuca ona swojego przesłania. Nie ma tu wielkiego objawienia czy dramatycznego zakończenia. Chodzi o małe, ciche prawdy o życiu. Pisarstwo De Vigan jest oszczędne i niedopowiedziane, ale przekazuje tak wiele emocji. Nie musi wszystkiego wyjaśniać czytelnikowi, ponieważ wszystkie uczucia są tam, bulgocząc tuż pod powierzchnią. 

A do tego dochodzi jeszcze zbliżająca się przez całą powieść śmierć. Michka wie, że jej czas dobiega końca, a ta wiedza czyni ją bardziej refleksyjną, pilniejszą w pragnieniu załatwienia niedokończonych spraw. Prześladuje ją poczucie winy z powodu czegoś z jej przeszłości - czegoś, co czuje, że musi odpokutować, zanim będzie za późno. Nie zdradzając zbyt wiele, powiem tylko, że dodaje to kolejną warstwę złożoności do tej historii, kolejne przypomnienie o tym, jak nasza przeszłość nas kształtuje i jak niektóre rzeczy pozostają nierozwiązane, nawet gdy zbliżamy się do końca naszego życia.

Bardzo, bardzo polecam tę książkę. Choć jest dość krótka, zaledwie około 180 stron, to zawiera ogrom emocji, które pozostają z tobą długo po przewróceniu ostatniej strony. To powieść, która zmusza do myślenia o życiu, śmierci i znaczeniu mówienia tego, co należy powiedzieć, zanim będzie za późno.