Polska twierdza na Wolyniu. Przebraże 1943

Przed drugą wojną światową Przebraże było wsią położoną na Wołyniu, około 20 kilometrów na północny wschód od Łucka, zamieszkiwaną przez około 1150 Polaków. W latach 1939-1941 Wołyń znajdował się pod kontrolą sowiecką, a od 1941 roku przeszedł pod okupację niemiecką. Polacy w regionie stanęli w obliczu nie tylko okupantów, ale także zagrożenia ze strony ukraińskich nacjonalistów z OUN-UPA, którzy w 1943 roku przystąpili do brutalnej akcji etnicznej, atakując polskie wsie i likwidując ich mieszkańców. W odpowiedzi Przebraże stało się ważnym ośrodkiem samoobrony i schronienia dla Polaków z okolicznych, zagrożonych terenów. Ludność wsi wzrosła do kilkunastu tysięcy osób latem 1943 roku. Samoobrona, współpracując z Armią Krajową, ufortyfikowała osadę i uzbroiła około 1000 osób. Dzięki temu udało się odpierać ataki ukraińskie, które nastąpiły z 4 na 5 lipca, 31 lipca i 31 sierpnia 1943 roku oraz organizować kontrataki na bazy UPA. Przebraże nigdy nie zostało zdobyte, a mieszkający tam Polacy przetrwali do 1945 roku, kiedy to zostali przesiedleni do Polski. O tych dramatycznych wydarzeniach i obronie Przebraża szczegółowo pisze dr Tomasz Dudek, historyk oraz pracownik Biblioteki Jagiellońskiej, który również pełni funkcję członka zarządu Fundacji Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego w Krakowie.