Moje ukochane T-shirty

Książka tak niepozorna, że aż łatwo ją zlekceważyć. No bo co to właściwie jest? Murakami, koszulki, trochę zdjęć, trochę wspomnień. Brzmi jak literacki drobiazg, coś między żartem a dodatkiem dla fanów. I właśnie dlatego zadziałało na mnie bardziej, niż się spodziewałam. Bo to nie jest książka o ubraniach. To jest książka o człowieku, który przez T-shirty opowiada siebie bokiem. Nie wprost, nie przez wielkie wyznania, nie przez elegancko ułożoną autobiografię. Tylko przez rzeczy, które wiszą w szafie, są trochę znoszone, czasem dziwne, czasem kompletnie niepraktyczne, czasem kupione odruchowo, a jednak z jakiegoś powodu zostały na lata. I to jest w tym wszystkim najfajniejsze. Murakami bierze przedmiot z kategorii „najbardziej zwyczajny na świecie” i robi z niego mały portal do wspomnień, podróży, gustów, przyzwyczajeń i własnych dziwactw. Czytałam tę książkę z dużą przyjemnością, ale też z czymś w rodzaju cichego rozbawienia. Bo nagle okazuje się, że ten wielki Murakami, autor światów z dwoma księżycami, studniami, kotami i zagadkowymi kobietami, siedzi sobie i całkiem serio opowiada o koszulce z whisky albo o T-shircie kupionym za grosze, który po prostu miał w sobie „to coś”. I to jest świetne. Rozbrajające. Bardzo ludzkie. Ta książka ściąga go z literackiego piedestału i wpuszcza do codzienności, gdzie zamiast wielkich metafor są nadruki, bawełna, lumpeksy, koncertowe pamiątki i ten bardzo konkretny rodzaj sentymentu, który każdy z nas zna, nawet jeśli nigdy nie nazwał go na głos.

Najbardziej podoba mi się to, że „Moje ukochane T-shirty” nie próbuje być ważniejsze, niż jest. Nie udaje wielkiej literatury. Nie sili się na głębię co trzy strony. A mimo to coś z tej książki zostaje. Bo przecież ubrania też są pamięcią. Może nie tak szlachetną jak listy czy fotografie, ale często bardziej codzienną, bardziej dotykaną, bardziej naszą. Kto nie ma gdzieś w szafie czegoś, czego nie nosi od lat, ale nie potrafi wyrzucić? Koszulki z wakacji. Bluzy po liceum. Tego jednego T-shirtu, który jest już kompletnie bez formy, ale kojarzy się z konkretnym momentem życia. Murakami dobrze wyczuwa ten mechanizm. Wie, że przedmioty bywają śmieszne, ale bywają też czułe.

I tak, czytając ją, też miałam odruch zajrzenia do własnej szafy. Nie dlatego, że nagle zapragnęłam kolekcjonować koszulki z uniwersytetów i maratonów, tylko dlatego, że ta książka uruchamia bardzo prostą refleksję: ile rzeczy wokół nas jest tak naprawdę małymi kapsułami pamięci. Murakami nie moralizuje, nie robi z tego filozofii życia, tylko lekko podsuwa tę myśl. A resztę dopowiadasz sobie sama.

To też jest jedna z niewielu jego książek, przy których czułam, że on naprawdę dobrze się bawi. Nie w sensie wygłupia, tylko po prostu pisze z luzem. Bez tej gęstej mgły, bez niepokoju, bez budowania świata, który zaraz zacznie się rozsuwać. Tutaj nic się nie rozsuwa. Co najwyżej otwierają się kolejne drzwi szafy. I to wystarcza.

Dla mnie największa wartość tej książki polega na tym, że pokazuje, jak dużo o człowieku można powiedzieć przez rzeczy, które sam uznaje za niewielkie. Nie przez wielkie deklaracje. Przez koszulki ze zwierzętami, nadruki z koncertów, przypadkowe znaleziska i te wszystkie małe sekrety, które niby wiszą tylko na wieszaku, a tak naprawdę opowiadają całe kawałki życia.

To nie jest Murakami monumentalny.
To jest Murakami w T-shircie.
I bardzo dobrze mu z tym.