Modlitwa za Owena

Czytanie „Modlitwy za Owena” Johna Irvinga było jak wkroczenie w dziką, nieoczekiwaną podróż pełną śmiechu, uczuć i - co było dla mnie najbardziej zaskakujące - szczerej eksploracji wiary. Wciąż prześladuje mnie dziwny Owen i jego determinacja, i w jakiś sposób, nawet tygodnie po ukończeniu książki, wracam do scen, przeżywając je ponownie w moim umyśle, jakby słowa Irvinga wytatuowały się w mojej pamięci. Ta książka uderzyła we mnie mocniej niż się spodziewałem i nie jest łatwo ją podsumować, ponieważ jest to jedna z tych rzadkich powieści, które idealnie trafiają w każdą emocjonalną nutę, jak piosenka, która sprawia, że zarówno się śmiejesz, jak i płaczesz.

Postać Owena Meany'ego jest uosobieniem niezapomnianych wrażeń. To mały, niemal mistyczny dzieciak o piskliwym, wysokim głosie, który Irving pisze w całości wielkimi literami - wybór stylistyczny, który początkowo wydawał mi się rozpraszający, ale szybko go doceniłem. Za każdym razem, gdy Owen mówi, jest to wstrząs. Jego słowa rozbrzmiewają dziwną, proroczą mądrością, która wydaje się trochę za duża jak na tak małą osobę. Śmiałem się przez większość tej książki, zwłaszcza z wybryków Owena z Johnnym Wheelwrightem, naszym narratorem i najlepszym przyjacielem Owena, ale płakałem też w sposób, którego się nie spodziewałam. Jest coś w Owenie, co wydaje się ponadczasowe, jakby od samego początku był elementem folkloru, postacią mającą cel, nawet jeśli go nie rozumiemy. Owen Meany nie jest jednak tylko dziwaczną postacią wrzuconą do opowieści o dorastaniu; jest częścią głęboko zamierzonej, niemal mitycznej narracji, którą Irving snuje wokół niego. Owen od najmłodszych lat wierzy, że ma wypełnić jakiś boski cel - poczucie przeznaczenia, które na początku wydaje się absurdalne, niemal śmieszne, ale w miarę rozwoju historii nabiera wagi i głębi. Geniusz Irvinga polega na tym, że pozwala on absurdowi współistnieć z prawdziwą wiarą. Ta dwoistość nadaje historii dziwnego piękna, odrobiny świętości owiniętej warstwami humoru i żwiru. Pod koniec zdajesz sobie sprawę, że Owen nie jest tylko chłopcem, przyjacielem czy nawet postacią tragiczną; jest przewodnikiem pewnego rodzaju prawdy, którą czujesz, ale nie potrafisz wyrazić słowami.

Jeden z kluczowych momentów historii - fatalny mecz baseballowy - obrazuje tę mieszankę przeznaczenia i przypadkowości, którą Irving tak dobrze eksploruje. Owen przypadkowo zabija matkę Johnny'ego podczas meczu baseballowego, rozpoczynając łańcuch wydarzeń, które będą prześladować bohaterów przez resztę ich życia. Incydent ten nie jest jednak tylko tragedią; to mrocznie komiczny moment z warstwami absurdu, a Irving pozwala nam poczuć dezorientację i przerażenie oczami Johnny'ego. Ta mieszanka tonów jest jedną z najmocniejszych stron książki; nigdy nie możesz zbyt długo zadomowić się w jednej emocji.

I tempo - Irving nie ma żadnego interesu w przyspieszaniu tej historii. Struktura narracji odbija się między współczesnymi refleksjami Johnny'ego a jego wspomnieniami z dorastania w małym miasteczku Gravesend w stanie New Hampshire. Niektórzy mogą nazwać to powolnym, ale ja czułem, że daje mi to czas na wchłonięcie każdego drobnego szczegółu, każdego dziwnego zwrotu akcji. Widzimy, jak życie Johnny'ego rozwija się wraz z życiem Owena i chociaż Johnny jest narratorem książki, Owen jest centrum grawitacyjnym, katalizatorem wszystkiego, co się dzieje. Ich przyjaźń jest jednym z najbardziej wzruszających aspektów książki, nieprawdopodobna więź, którą Irving rozwija z takimi niuansami, że można niemal poczuć historię między nimi, ciężar wspólnych wspomnień.

Jedną z rzeczy, które utkwiły mi w pamięci, jest sposób, w jaki Irving traktuje pojęcie wiary. Czytałem już powieści poruszające temat wiary, ale nigdy nie zrobiłem tego z taką mieszanką szacunku i lekceważenia. Niezachwiana wiara Owena w jego własny cel, jego dziwne wizje i jego ofiarny duch wprowadzają wiarę do historii w sposób, który nie jest ani kaznodziejski, ani lekceważący. Zamiast tego wiara jest czymś głęboko osobistym, czymś, co kształtuje życie bohaterów, nie definiując ich wprost. Johnny, zdeklarowany sceptyk, zmaga się z tymi ideami, próbując nadać sens niezachwianemu przekonaniu Owena, a ostatecznie to właśnie ta walka jest najbardziej poruszająca. 

Irving nie stroni również od mroku w tej historii. Choć książka bywa zabawna, zagłębia się również w naprawdę trudne momenty, od tragedii wizji Owena po konsekwencje jego wiary w „większy plan”. Jest taka scena na lotnisku, która wciąż mnie prześladuje - kulminacja wszystkich lat przygotowań i poświęceń Owena. To obraz wyćwiczonego poświęcenia, piękna i horroru, który pozostaje z tobą. Wciąż mogę go sobie żywo wyobrazić, jak migawkę w moim umyśle, której nie mogę się pozbyć. I być może taki był zamiar Irvinga: pozostawić nas z obrazami i emocjami, które pozostają, które przypominają nam o kosztach wiary, przyjaźni i przekonań. Patrząc wstecz na książkę, podziwiam również to, jak Irving rzuca nam wyzwanie, byśmy postrzegali przypadkowość życia jako część większej narracji. Poczucie przeznaczenia Owena, jego wiara w to, że każde wydarzenie jest ze sobą powiązane, zmusza czytelnika do zastanowienia się nad własnym życiem. Czy jesteśmy częścią historii, która ma jakiś cel, czy po prostu poruszamy się w serii wypadków i zbiegów okoliczności? Jest to temat, który wydaje się szczególnie istotny w świecie, w którym tak wiele wydaje się chaotyczne i przypadkowe. Poprzez życie Owena, Irving zdaje się sugerować, że nawet jeśli nie znamy wszystkich odpowiedzi, jest coś pięknego w próbie nadania sensu chaosowi.

Kiedy dotarłem do ostatnich stron, czułem się zarówno wyczerpany, jak i podekscytowany. Irving ma dar sprawiania, że czujesz się, jakbyś właśnie przeżył całe życie ze swoimi bohaterami, doświadczając wszystkich ich radości, smutków, absurdów i prawd. Owen Meany nie tylko mnie rozśmieszył; zmusił mnie do konfrontacji z wielkimi i małymi pytaniami, a pod koniec czułem się, jakbym przeszedł coś transformującego.