W przyszłym roku w Jerozolimie

Kiedy pierwszy raz sięgnęłam po książkę Julii Navarro, nie wiedziałam, w co się pakuję. Książka ma prawie 900 stron, a początkowe rozdziały były nieco odpychające. Styl narracji Navarro wydawał się przesadnie formalny, niemal akademicki, z rozbudowaną strukturą zdań, przez którą czułam się, jakbym czytała wypracowanie wybitnego ucznia, a nie zagłębiała się w powieść. Dialogi również miały dziwnie dopracowaną jakość, która wydawała mi się sztuczna. Prawie odłożyłam książkę, sfrustrowana tym, co wydawało się przesadnie „doskonałym” pisaniem. Ale coś w tej historii wciąż mnie przyciągało. I powiem wam, cieszę się, że się jej trzymałam.

Sercem tej powieści nie jest jej wymyślny język, ale jej rozległe, głęboko emocjonalne przedstawienie historii i ludzkich doświadczeń. W swej istocie „W przyszłym roku w Jerozolimie” to opowieść o ludziach — rodzinach żydowskich i palestyńskich, których losy splatają się na tle konfliktu izraelsko-palestyńskiego. Powieść bada, w jaki sposób pokolenia jednostek są kształtowane przez burzliwy krajobraz polityczny, w którym żyją, i robi to w sposób, który pozostawił mnie emocjonalnie zaangażowanym, nawet gdy kontekst historyczny poszerzył zakres narracji.

Struktura opowieści jest prosta, ale skuteczna: Marian Miller, aktywistka pracująca nad raportem o osiedlach żydowskich na okupowanych terytoriach, odwiedza Ezekiela Zuckera, starszego mężczyznę żydowskiego mieszkającego w Jerozolimie. Marian jest sceptyczna, jej sympatie wyraźnie pokrywają się z przesiedlonymi Palestyńczykami, ale jest zdeterminowana, aby wysłuchać obu stron historii. Ezekiel przystaje, oferując jej głęboko osobistą opowieść o historii swojej rodziny, sięgającą 1899 roku, kiedy to jego ojciec, Samuel Zucker, przybył do Palestyny jako żydowski imigrant uciekający przed prześladowaniami w Rosji.

Od tego momentu Navarro zabiera nas w podróż, która obejmuje pokolenia, od późnego Imperium Osmańskiego, przez okres brytyjskiego mandatu, po powstanie państwa izraelskiego i dalej. Poprzez historię Samuela poznajemy również Ahmeda Ziada, arabskiego dzierżawcę uprawiającego ziemię, którą Samuel kupuje. Relacja między Zuckerami i Ziadami stanowi emocjonalny kręgosłup powieści, ponieważ ich głęboka, niemal rodzinna więź jest stopniowo wystawiana na próbę i nadwyrężana przez zmieniający się krajobraz polityczny wokół nich.

To, co wydało mi się szczególnie uderzające w przedstawieniu rodzin Zuckerów i Ziadów przez Navarro, to sposób, w jaki uchwyciła złożoność ich relacji. Nie tylko się tolerują — naprawdę się o siebie troszczą. Pracują razem, jedzą razem i dzielą poczucie wzajemnego szacunku, które przekracza podziały religijne i narodowościowe. Ale w miarę eskalacji napięć — szczególnie po I wojnie światowej, kiedy Palestyna znalazła się pod brytyjską kontrolą, a później, gdy fale żydowskich imigrantów przybyły w następstwie Holokaustu — ich relacja staje się coraz bardziej napięta. Rozdzierające serce jest obserwowanie, jak siły polityczne poza ich kontrolą rozdzierają tkaninę ich przyjaźni, cal po calu.

Jedną z najbardziej imponujących rzeczy w tej powieści jest to, jak Navarro przeplata osobiste z politycznym. Życie bohaterów jest głęboko dotknięte wydarzeniami historycznymi, ale nigdy nie zostają sprowadzone do samych symboli lub archetypów. Samuel, Ahmed i ich potomkowie to w pełni rozwinięte postacie, każda z własnymi zmaganiami, nadziejami i wadami. Ich osobiste wybory — czy zostać, odejść, walczyć czy pójść na kompromis — są kształtowane przez polityczne realia ich czasów, ale nigdy nie są po prostu pionkami w wielkiej historycznej narracji. Przedstawienie ich przez Navarro wydaje się niezwykle ludzkie, co sprawia, że tragedia ich sytuacji jest tym bardziej potężna.

To, co sprawiło, że nie mogłam oderwać się od książki, pomimo moich wcześniejszych zastrzeżeń co do stylu pisania, to głębia emocjonalna i bogactwo historyczne opowieści. Navarro wyraźnie przeprowadziła swoje badania i płynnie integruje szczegóły historyczne z narracją, nie sprawiając, że wydaje się to lekcją historii. Powieść płynnie przechodzi między intymnymi momentami rodzinnymi a większymi wydarzeniami politycznymi, a Navarro umiejętnie radzi sobie z tą równowagą. Czasami czułam, że jestem świadkiem historii rozgrywającej się oczami rodzin Zucker i Ziad, co sprawiało, że historia wydawała się bezpośrednia i prawdziwa.

A jednak, pomimo głębi historycznej powieści, to emocjonalna podróż bohaterów wyróżnia się najbardziej. Powieść zadaje trudne pytania o tożsamość, przynależność i lojalność. Czy dwa narody, które zostały ze sobą skonfliktowane przez historię, mogą kiedykolwiek znaleźć wspólny grunt? Czy możliwe jest utrzymanie osobistych relacji, gdy siły polityczne ciągną cię w przeciwnych kierunkach? Zuckersowie i Ziadowie zmagają się z tymi pytaniami przez całą powieść, a ich zmagania wydają się aż nazbyt znajome, biorąc pod uwagę obecny stan konfliktu izraelsko-palestyńskiego.

Podsumowując, „W przyszłym roku w Jerozolimie” to powieść, która została ze mną na długo po skończeniu czytania. Nie jest to łatwa lektura — długość i powolne tempo w niektórych częściach mogą odstraszać — ale jest niesamowicie satysfakcjonująca, jeśli się jej nie odłoży. Historia rodzin Zucker i Ziad to taka, która znajdzie oddźwięk u każdego, kto kiedykolwiek czuł się uwięziony między światami, niezależnie od tego, czy są to światy kulturowe, religijne czy polityczne. To opowieść o przyjaźni, zdradzie i niemożności pozostania neutralnym w obliczu niesprawiedliwości. I ostatecznie jest to opowieść o ludzkim koszcie konfliktu, który nie wykazuje oznak rychłego zakończenia.

Jeśli interesuje Cię powieść historyczna, która zagłębia się w złożone kwestie polityczne, a jednocześnie zachowuje głęboko osobistą narrację, gorąco polecam przeczytanie tej książki. Przygotuj się na emocjonalną podróż — to książka, która rzuci Ci wyzwanie, poruszy Cię i pozostawi w myślach na długo po przeczytaniu ostatniej strony.