Klimat odwilży. Obrazy Marka Oberländera

Odwilż symbolizuje proces ocieplenia, który odkrywa to, co wcześniej skrywała lodowa pokrywa. Właśnie przez tę metaforę Piotr Słodkowski analizuje twórczość Marka Oberländera, jednego z czołowych polsko-żydowskich malarzy lat pięćdziesiątych i sześćdziesiątych, autora ikonicznego obrazu "Napiętnowani" (1955). W okresie odwilży po upadku stalinizmu Oberländer konfrontował się z fundamentalnymi pytaniami o miejsce polskich Żydów w nowym, przekształconym społeczeństwie. Zastanawiał się, w jaki sposób Holokaust można wyrazić w sztuce i czy liberalizacja kultury rzeczywiście wpłynęła na odbudowę pamięci o Zagładzie. Słodkowski odtwarza fascynujące i dramatyczne życie Oberländera: żydowskiego mieszkańca małego miasteczka i żołnierza Armii Czerwonej, który po powrocie z Rosji nie odnalazł swojej rodziny. Był artystą aktywnym w Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, a jednocześnie emigrantem, który opuścił kraj z powodu nasilającego się antysemityzmu. Żył z polskim paszportem i francuskim titre de voyage, funkcjonując w przestrzeni czterech języków. Autor bacznie i z dużą wrażliwością studiuje kluczowe dzieła Oberländera, zestawiając je z jego życiowymi doświadczeniami oraz dominującymi tematami XX wieku, takimi jak faszyzm, antysemityzm i komunizm. Porusza także kwestię odbioru sztuki Oberländera, analizując, jak była odbierana w jego czasach, i rozważając, co współczesny odbiorca może w niej odnaleźć.