Jest tylko jedna Polska? Emigranci w służbie PRL

Komunistyczne tajne służby posiadały rozległą wiedzę na temat działalności politycznej emigracji, co potwierdza obszerna dokumentacja w archiwach IPN. Pomimo tego, działania wywiadu PRL skierowane przeciwko emigrantom często wydają się być przypadkowe i chaotyczne, raczej wykorzystywały nadarzające się okazje wynikające z wewnętrznych napięć i materialnych trudności emigrantów, niż były efektem starannie zaplanowanych operacji. Pytanie, dlaczego niektórzy emigranci decydowali się na współpracę z agenturą, jest istotne. Przecież nie zagrażały im aresztowania ani utrata pracy. Dla niektórych, skonfliktowanych z resztą emigracji, współpraca ta była sposobem na podniesienie własnej wartości i szansą na realizację ambicji zawodowych czy politycznych. Z kolei tym, którzy czuli się izolowani politycznie, dawała złudną nadzieję na wyrwanie się z impasu. Często za ich decyzją stała niepohamowana ambicja i potrzeba podbudowania ego. Znaczący wpływ miała także pokusa zarabiania "łatwych" pieniędzy, które kontrastowały z biedą na emigracji. Istotnym czynnikiem była również chęć powrotu do kraju, podsycana tęsknotą za rodziną i dawnym życiem. To wszystko dodatkowo komplikowało życie emigrantów, wprowadzając w szeregi zdrady, która stawała się kolejnym trudnym do zignorowania problemem.