Dziewczyny wodza

Długi czas nie mogłem przekonać się do lekcji historii w liceum. Wkuwanie na pamięć dat i miejsc ważnych bitew wydawało mi się zwyczajnie nudne i pozbawione sensu. Już dekadę temu każdą ważną informację można było znaleźć w internecie i nie było potrzeby spędzać wielu dni nad wkuwaniem, tylko po to, aby zadać i szybko zapomnieć. Jakiś czas później przeczytałem książkę „Chłopiec w pasiastej piżamie” autorstwa Johna Boyne i pozycja ta zmieniła całkowicie moją percepcję II Wojny Światowej. Przestałem kojarzyć ten jakże dramatyczny okres historii ze starciami wielkich armii i zwróciłem uwagę na los zwykłych, a czasem niezwykłych ludzi, którzy, choć byli częścią nazistowskiej machiny wojennej, stanowili jednocześnie ofiary czasów, których się urodzili.  

Wczoraj przeczytałem książkę „Dziewczyny wodza” Tim Heath’a i zastanawiałem się, jak to możliwe, że na lekcjach historii rola kobiet w III Rzeszy została tak mocno zmarginalizowana? Jest to zagadnienie o tyle ciekawe, że choć nazistowscy decydenci jasno określali zadania stawiane przed niemieckimi kobietami, wiele było w tym hipokryzji. Heinrich Himmler, zaufany współpracownik Adolfa Hitlera, dowódca tajnej policji SS oraz Gestapo, precyzował, jakie kryteria powinna spełniać przyszła żona SS-mana. Tymczasem zaznaczyłem sobie fragmenty książki „Dziewczyny wodza” związane z osobami sióstr Braun: Ewy oraz Gretly, które, choć cieszyły się szczególnymi względami Führera, niewiele miały wspólnego z ideałem nazistowskiej kobiety. Siostry Braun zyskały niewyobrażalne bogactwo, mimo iż były traktowane przez nazistowską wierchuszkę jako „głupiutkie towarzyszki wodza”. Z czego wynikała ich pozycja? Ewa Braun jak przekonuje Tim Heath, nie interesowały się polityką, podobnie jak wiele nazistowskich kobiet w pierwszych latach III Rzeszy. Jeszcze na początku 1933 roku, kiedy Adolf Hitler otrzymał misję sformowania rządu po wygranych wyborach, gdzie NSDAP otrzymało około 1/3 głosów, Führer i jego pracownicy nie brali pod uwagę aktywnej roli kobiet w życiu społeczno-politycznym. Młode dziewczyny były na szeroką skalę indoktrynowane, wpajano ich tradycyjny model rodziny, gdzie kobieta pozostaje wierna i bierna wobec ideologii nazistowskiej. Wiele zmieniło się w tym zakresie mniej więcej rok po wojnie, kiedy straty na froncie wymagały uzupełnienia strat kadrowych. Nagle okazało się, że kobiety sprowadzane jeszcze kilka lat wcześniej do roli inkubatora, stały się ważnym elementem ogarniętego wojną społeczeństwa.  

Aby zrozumieć dynamikę przemian w zakresie roli kobiet w III Rzeszy, warto na chwilę zapomnieć o berlińskich salonach, gdzie Ewa Braun, atrakcyjna, choć niezbyt lotna rozkochiwała w sobie Führera na rzecz roli kobiet na pierwszej linii frontu. Jeszcze w latach 30’ XX nie do pomyślenia było, aby kobieta uzbrojona w karabin stawiała czoła wrogom III Rzeszy. Tymczasem kolejne lata pokazują, jak wiele zmieniło się w tym zakresie – szczególne wrażenie zrobił na mnie przypadek dwóch kobiet: Hanny Reistch oraz Melitty Schenk Gräfin von Stauffenberg. Dla porządku dodam, że zbieżność tej drugiej z nazwiskiem Clausa Schenk Graf von Stauffenberga jest oczywiście zupełnie przypadkowa. Obie kobiety zapisały się złotymi zgłoskami w historii Luftwaffe. Obie wyżej wymienione kobiety ze zmiennym szczęściem rywalizowały ze sobą o tytuł najlepszej pilotki III Rzeszy. Do tej pory podniebne zwycięstwa nazistowskich Niemczech utożsamiałem raczej z osobą Ericha Hartmanna, który wykonał ponad 1400 lotów bojowych, z czego 800 stanowiło bezpośrednie starcia z aliantami. W książce Tima Heath’a wyłania się obraz kobiet, które stopniowo, ale konsekwentnie zmieniały swoją pozycję w narodowosocjalistycznych Niemiec, co dla wielu czytelników bez wątpienia okaże się wielką niespodzianką. Osobiście byłem zaskoczony, z jakim rozmachem kobiety w III Rzeszy nie tylko spierały przemysł zbrojeniowy, ale również walczyły i zabijały w imię ideologii realizowanej przez Adolfa Hitlera!  
 
Minęło ponad 70 lat od zakończenia II Wojny Światowej, a wciąż wiele okoliczności z nią związanych nie zostało wyjaśnionych. Książka „Dziewczyny wodza” to przykład literatury faktu, która przedstawia najbardziej burzliwe czasy w historii  świata z nowej, unikatowej perspektywy. Tim Heath przedstawił portret kobiet, które nierzadko wspierały swoim towarzystwem nazistów, a z czasem również okazywały się nie mniej brutalne i bezwzględne niż ich partnerzy. Szokująca treść książki „Dziewczyny wodza” zaskoczy szczególnie tych czytelników, którzy podobnie jak ja do tej pory żyli w przekonaniu, że kobiety w narodowosocjalistycznych Niemczech były jedynie ofiarami patriarchalnego układu społeczno-politycznego wyznaczonego przez Adolfa Hilea i jego ludzi.  

Przyjęło się uważać, że nazistowskie Niemcy były wymysłem patriarchalnego układu sił w III Rzeszy. Hitlerowska propaganda od samego początku nawoływała do powrotu tradycyjnego modelu rodziny. Kobiety miały być „strażniczkami ogniska domowego”, z kolei ich rola w życiu politycznym miała zostać ograniczona do minimum. W podobnym tonie przedstawiały III Rzeszę hollywoodzkie filmy, próżno w nich było szukać złych, kobiecych wzorów. Jak się okazuje, nie jest to błąd w sztuce bycia wiernym faktom przez reżyserów, ale realizowanie podejścia aliantów po II Wojnie Światowej w Niemczech. Kilka informacji podanych przez Tima Heatha w książce „Dziewczyny wodza” odmieniło mój pogląd na rolę kobiet. Wiedzieliście na przykład, że po 1945 sektor mediów rozwijał się głównie za sprawą kobiet? Kierownicze stanowiska wciąż były domeną  mężczyzn. Niemniej alianci chętnie zatrudniali kobiety w redakcji, aby pracowały w terenie. Postrzegano je jako mniej zideologizowane aniżeli mężczyzn. Czy słusznie? Cóż, historia rzadko miewa biało-czarne szaty, częściej, jak w książce „Dziewczyny wodza” opisuje rzeczywistość w wielu odcieniach szarości. Każdy z tych odcieni dotyczy kobiet, o których odgórnie zdecydowano, że będą dziewczynami wodza. 

Tytuł książki Tima Heatha jest krótki, ale dosadny i trafnie opisuje rzeczywistość kobiet w III Rzeszy. Autor książki „Dziewczyny wodza” przedstawia Adolfa Hitlera jako jednostkę otaczaną kultem. Szczególnie ze strony kobiet. Zaskoczyła mnie informacja, że Führer dostał więcej listów w latach 1933-1945 niż wszyscy członkowie zespołu The Beatles przez całą karierę. Z czego wynikała owa boskość Adolfa Hitlera w oczach niemieckich kobiet? Jak przekonuje Tim Heath, Hitler już w czasach dzieciństwa hipnotyzował wzrokiem. Czarne oczy przeszywały rozmówców, jak wynika ze wspomnień rodziny i przyjaciół młodego Hitlera. Ten sam człowiek w przyszłości doprowadzał kobiety do orgazmu swoimi wystąpieniami radiowymi. Dziwna była ta moc oddziaływania Adolfa Hitlera na kobiecą wyobraźnię, jednak jak opisuje autor książki „Dziewczyny wodza”, kobiety gremialnie uczestniczyły w spotkaniach-wiecach, gdzie gromadzono się specjalnie w tym celu, aby wysłuchać przemówienie Führera i oddać się osobliwej ekstazie. Z obecnej perspektywy brzmi to, jak szaleństwo, ale coś w tym musi być, skoro Tim Heath poświęca temu zagadnienia tyle miejsca w swojej książce.  

Można odnieść wrażenie, że nazistowskie władze chciały urządzić świat na swoją własną modłę. Tim Heath opisuje paradoks, gdzie z jednej strony mowa była o nowoczesnym społeczeństwie, z drugiej strony oczekiwano patriarchalnego modelu rodziny. Z książki „Dziewczyny wodza” wyłania się ponury obraz narodowej ideologii, gdzie oczekiwania społeczne wobec kobiet zamężnych, singielek i bezpłodnych były mocno zróżnicowane i jednocześnie powszechnie akceptowane. Co ciekawe, autor książki „Dziewczyny wodza” wskazuje już na 1933 rok, jako czas, kiedy niemieckie kobiety aktywnie wsparły rozpędzającą się machinę wojenną III Rzeszy. Jak powód,  Tim Heath wskazuje konieczność zatrudnienia mężczyzn w sektorze zbrojeniowym, a to z kolei generowało luki w innych obszarach życia społecznego. Do 1945 roku Niemki pracowały nawet w zakładach produkujących ciężki sprzęt wojskowy, a nawet wyposażone w karabin wysyłano je na front! Spodziewam się, że jeszcze w tej dekadzie film przedstawiający kobiety-bohaterki III Rzeszy zostanie zrealizowany. Temat aktualny dla naszych czasów, a książka „Dziewczyny wodza” sama w sobie stanowi doskonały materiał źródłowy w tym zakresie!