Nagroda Bookera – co to jest i kto został uhonorowany tym wyróżnieniem?

Czym jest Nagroda Bookera i kto ją przyznaje?

Nagroda Bookera (ang. The Booker Prize) – zwana potocznie Bookerem – uchodzi za najważniejsze wyróżnienie w świecie literatury anglojęzycznej i jest przyznawana co roku autorom lub autorkom za konkretną, wybitną książkę z gatunku literatury pięknej. Renoma towarzysząca zdobyciu tego wyróżnienia lub choćby uzyskaniu nominacji do niego jest tak wielka, że potrafi całkowicie odmienić karierę pisarza i wynieść jego dzieło na szczyty list bestsellerów.

Po raz pierwszy Nagroda Bookera została przyznana w 1969 roku, a jej głównymi celami były promocja czytelnictwa i zachęcanie do dyskusji na temat współczesnej literatury pięknej. Jej pomysłodawcami byli brytyjscy wydawcy Tom Maschler i Graham C. Greene, a fundatorem – firma handlowo-przemysłowa Booker McConnell, od której wzięła się ta nazwa. W latach 2002–2019 zmieniono ją na The Man Booker Prize (w tym okresie jej sponsorem była globalna firma Man Group), po czym powrócono do poprzedniej wersji.

Aktualnie organizatorem nagrody jest Fundacja Nagrody Bookera (Booker Prize Foundation), a w jury zasiadają wybitne postaci anglojęzycznego świata kultury – pisarze (w tym wcześniejsi nominowani i zwycięzcy), krytycy, ale i przedstawiciele innych dziedzin artystycznych, takich jak film czy sztuki wizualne, a czasami także politycy.

Zdobywca Bookera otrzymuje nagrodę pieniężną w wysokości 50 tys. funtów, natomiast do pozostałych autorów, których książki znajdą się na krótkiej liście nominowanych, trafia wynagrodzenie w wysokości 2,5 tys. funtów.

Jakie warunki muszą spełniać książki nominowane do Nagrody Bookera?

Choć formuła nagrody zmieniała się przez lata, aktualnie przyznawana jest ona corocznie autorom lub autorkom najlepszych książek, które zostały wydane w Wielkiej Brytanii lub Irlandii oryginalnie w języku angielskim w roku poprzednim.

Najpierw, z wyprzedzeniem, ogłaszana jest długa lista nominowanych (longlist), tzw. Booker Dozen, obejmująca 12 lub 13 tytułów. Następnie jury wskazuje krótką listę finalistów (shortlist), liczącą ok. 6 książek, spośród których najlepsza ogłaszana jest w trakcie uroczystej ceremonii finałowej na jesieni.

Jacy są najsłynniejsi laureaci Nagroda Bookera i kto otrzymał ją w ostatnich latach?

Pierwszym laureatem Nagrody Bookera był P.H. Newby, którego doceniono za niewydaną w Polsce książkę „Something to Answer For” w 1969 roku. Na przestrzeni lat jej zdobyciem mogli pochwalić się najwybitniejsi pisarze i pisarki, m.in. Salman Rushdie („Dzieci północy”, 1981), Kazuo Ishiguro („Okruchy dnia”, 1989), Margaret Atwood (dwukrotnie: „Ślepy zabójca”, 2000  i „Testamenty”, 2019), Yann Martel („Życie Pi”, 2002) czy Douglas Stuart („Shuggie Bain”, 2020).

W ciągu ostatnich 10 lat na liście zdobywców Nagrody Bookera znaleźli się:

• 2025: David Szalay, „Ciało”

• 2024: Samantha Harvey, „Orbita”

• 2023: Paul Lynch, „Pieśń prorocza”

• 2022: Shehan Karunatilaka, „Siedem księżyców Maalego Almeidy”

• 2021: Damon Galgut, „Obietnica”

• 2020: Douglas Stuart, „Shuggie Bain”

• 2019: Margaret Atwood, „Testamenty” i Bernardine Evaristo, „Dziewczyna, kobieta, inna”

• 2018: Anna Burns, „Mleczarz”

• 2017: George Saunders, „Lincoln w Bardo”

• 2016: Paul Beatty, „Sprzedawczyk”.

Sprawdź, które książki znalazły się w finale Nagrody Bookera 2026.

Wśród osób nagrodzonych znajdują się reprezentanci różnych krajów, tworzący oryginalnie w języku angielskim; nie tylko ci pochodzący z Wielkiej Brytanii i Irlandii, lecz także m.in. z Kanady, RPA, Indii, Australii, Nowej Zelandii, Nigerii czy Jamajki.

Czy Nagroda Bookera i Międzynarodowa Nagroda Bookera to to samo wyróżnienie?

Międzynarodowa Nagroda Bookera to komplementarne wobec Nagrody Bookera wyróżnienie, które przyznawane jest autorom i tłumaczom najlepszych książek przełożonych na język angielski, a oryginalnie napisanych w dowolnym języku obcym.

Nagroda ta ustanowiona została w 2005 roku jako Man Booker International Prize i początkowo była przyznawana co 2 lata. W okresie 2019–2026 funkcjonowała jako International Booker Prize, a od 2027 roku jej nazwa to Bukhman International Booker Prize, zmieniona po to, aby uhonorować organizację dobroczynną Bukhman Philanthropies, która współfinansuje tę nagrodę.

O ile żaden pochodzący z Polski pisarz nie znalazł się jeszcze w gronie zdobywców „głównej” Nagrody Bookera, o tyle Polka została laureatką Międzynarodowej Nagrody Bookera. Mowa oczywiście o Oldze Tokarczuk, która odebrała to wyróżnienie w 2018 roku za anglojęzyczny przekład książki „Bieguni” (ang. „Flights”) wraz z tłumaczką Jennifer Croft.

Zdobywcami Międzynarodowej Nagrody Bookera byli. m.in. László Krasznahorkai (2015, ówcześnie nagrodę przyznawano za całokształt twórczości), Han Kang (2016, „Wegetarianka”), Georgi Gospodinow (2023, „Schron przeciwczasowy”), Jenny Erpenbeck (2024, „Kairos”). W 2026 roku jej laureatką została Yáng Shuāng-zǐ za powieść „Taiwan Travelogue”.