1863

Książka zatytułowana „1863” oferuje wnikliwe spojrzenie na Powstanie Styczniowe, prezentowane przez wybitnych polskich literatów, Stefana Żeromskiego oraz Elizę Orzeszkową, dopiero na przełomie XIX i XX wieku. Publikacja tego obrazu wydarzeń historycznych była opóźniona z dwóch istotnych powodów. Pierwszym były restrykcje narzucane przez cenzurę carską, jednak bardziej znaczącą przyczyną były wewnętrzne kontrowersje związane z interpretacją samego powstania i jego spuścizny, co na długie lata podzieliło polskie społeczeństwo. Literatura polska potrzebowała czasu, aby przetrawić te emocje i różnice.W swojej symbolicznej formie, utwór Stefana Żeromskiego „Rozdzióbią nas kruki, wrony”, uznawany za arcydzieło, ilustruje dramatyczne rozterki polskiej duszy w drugiej połowie XIX wieku. Równie wzruszające są jego „Echa leśne”, które dopełniają tego obrazu. Z kolei Eliza Orzeszkowa w swoim zbiorze „Gloria victis” przedstawia cztery opowiadania, które ilustrują przebieg powstania z perspektywy szlacheckich dworów na kresach wschodnich Rzeczypospolitej. W jednym z tych opowiadań autorka tworzy postać Romualda Traugutta, bazując na własnych wspomnieniach z młodości, zanim stał się dyktatorem powstania, walczącym na terenach Polesia.Książka zamyka się współczesnymi esejami Andrzeja Nowaka i Jarosława Marka Rymkiewicza, którzy dostarczają analizy i oceny wydarzeń z 1863 roku, oferując czytelnikowi wgląd we współczesne interpretacje tej kluczowej chwili w historii Polski.