Sny o terrorze i śmierci

Jeśli do tej pory czytaliście tylko mity Cthulhu H.P. Lovecrafta, z jego nieopisanymi okropnościami, grozą rozsadzającą umysł, niewyjaśnionymi potworami, przeklętymi księgami i kosmicznymi siłami, to zbiór "Sny o terrorze i śmierci" może być dla was pewnym zaskoczeniem. Choć w niektórych opowiadaniach tej antologii wciąż czai się groza (i wciąż są tam rzeczy rozsadzające głowę), znajdziemy tu również przyjazne stworzenia, szczęście i piękno, opowieści o przytulnych wioskach, nostalgii z dzieciństwa i przyjaznych kotach. Choć w kilku opowiadaniach dominuje groza, w wielu jest ona jedynie elementem pobocznym, a nawet w jednym przypadku grozy nie ma w ogóle (jest tylko lekki niepokój)!

Chociaż mogę rozpoznać wiele elementów stylu pisania Lovecrafta w tym zbiorze opowiadań i nowel - długie opisy, momentami zbytnio poetyckie przymiotniki i opisywanie wydarzeń zamiast umieszczania w środku akcji - styl w tej antologii jest często łagodniejszy, delikatniejszy, poetycki i marzycielski, niż w innych dziełach tego autora. To tak jakby, Lovecraft przed pisaniem tych opowiadań w końcu łyknął prochy na depresje i zaczął widzieć świat w nieco mniej mrocznych barwach. Dzięki opowiadaniom, które w różnym stopniu dotyczą jednego z tworów Lovecrafta, Krain Snów (magicznego królestwa przypominającego nieco mroczniejszą Narnię, alternatywnego wymiaru, stworzonego przez śniących na Ziemi i dostępnego dla nich, choć mającego również swoich mieszkańców), większość tego zbioru jest solidnie osadzona w sferze fantastyki (i to nawet niekoniecznie w gatunku dark fantasy). Krainy Snów nie są królestwem bezmyślnego terroru, mroku i rozpaczy, lecz piękna (choć w Krainach Snów są pewne mroczne obszary). Zupełnie nietypowe dla Lovecrafta, przynajmniej z moich doświadczeń lekturowych i tego, co kultura popularna uważa za Lovecraftowskie. Ta książka to Lovecraft pełen nadziei, szczęśliwy Lovecraft, nie depresyjny Lovecraft.

Nie znaczy to, że nie ma w niej opowiadań grozy. “Model Pickmana” jest zdecydowanie horrorem, podobnie jak “Sny w Domu Wiedźmy”, by wymienić tylko dwa, ale kilku nie nazwałbym horrorem w ogóle. Niektóre opowiadania, takie jak “W poszu­ki­wa­niu nie­zna­nego Kadath” mają elementy grozy, ale nawet w najstraszniejszych momentach nie są w stanie zbliżyć się do grozy znanej z mitologii Cthulhu.

Podobało mi się, że oprócz Randolpha Cartera, który pojawił się wyraźnie lub jako główny bohater w wielu opowiadaniach, były inne elementy jednoczące serię. Richard Upton Pickman, z ““Modelu Pickmana” na przykład, pojawia się ponownie w "W poszu­ki­wa­niu nie­zna­nego Kadath”", a kapłan Atal, stosunkowo niewielka postać w “W poszu­ki­wa­niu nie­zna­nego Kadath”, jest bardziej widoczny w dwóch innych opowiadaniach w tym zbiorze: “Koty Ultharu” i “Zewnętrzni bogo­wie”.

Ten zbiór zawiera opowiadania, które różnią się ogromnie pod względem długości, od fragmentów takich jak “Azathoth” (ledwie dwie strony, jeśli w ogóle) do “W poszu­ki­wa­niu nie­zna­nego Kadath” (chyba niecała setka stronic). Niektóre z opowiadań są bardziej jak wiersz, oparta głównie na obrazach, wizjach i metaforach, podczas gdy kilka z nich eksperymentuje nieco z formą fabularną albo nawet można powiedzieć, że są typowym opowiadaniem grozy.

Ostatecznie jednak zupełnie nie żałuję, że sięgnąłem po ten zbiór, choć miałem pewne wątpliwości zasiadając do niego. "Sny o terrorze i śmierci" pokazały mi zupełnie inną stronę Lovecrafta i były odmiennym doświadczeniem niż chociażby zbiór “Zgroza w Dunwich i inne przerażające opowieści”. Polecam.

Bądźmy szczerzy - kocham H. P. Lovecrafta. Odkąd tylko sięgnąłem po “Kolor z przestworzy”, wiedziałem że jego twórczość będzie bardzo ważna w moim życiu. Można utyskiwać na to, że na jego dziełach widoczne są zęby czasu, że jego styl jest przestarzały przez swoje powolne tempo, poetyckie słownictwo, rozwlekłe opisy i przewidywalność (teraz, gdy jest ojcem całego gatunku horroru - prawie każdy odnoszący sukcesy pisarz od Neila Gaimana do Stephena Kinga powołuje się na niego jako na wpływ - a jego tropy są dla nas znane i rozpoznawalne). Ale jednocześnie styl Lovecrafta jest całkowicie wyjątkowy, do tego stopnia, że widać kiedy ktoś się nim wyraźnie inspiruje - prześwieca on z opowiadań Gaimana, Kinga, czy twórczości filmowej Carpentera czy Cronenberga. Jego strachy, obsesje i potwory były tak oryginalne, że aż surrealistyczne - nie sposób odgadnąć ich szczegółów - i nikt od tamtej pory nie miał odwagi, by je wykorzystać w dokładnie taki sam sposób. A jeśli wykorzystywał to zawsze ponosił klęskę. To autor jedyny w swoim rodzaju, geniusz, który rodzi się raz na milion lat,

"Sny o terrorze i śmierci" zbiera dwadzieścia pięć opowiadań Lovecrafta, pogrupowanych według ich nieco pokrewnej tematyki snów i podróży sennych. Powiedziałbym, że jest to w najlepszym razie luźny zestaw zasad, biorąc pod uwagę, że wszystkie opowiadania Lovecrafta wydają się być mniej lub bardziej powiązane na różne sposoby. Wiele z opowiadań tutaj wspomina o bóstwach Mitu Cthulhu, więc ostatecznie wydaje się, że dokładniej jest myśleć o tym jako o zbiorze opowiadań Lovecrafta, w przeciwieństwie do zbioru pewnego rodzaju opowiadań Lovecrafta.

W tym tomie znajduje się kilka prawdziwych perełek. Jednym z moich ulubionych jest “Model Pickmana”, opowiadanie zawierające klasyczną lovecraftowską formułę z szokującym odkryciem na końcu, mającym na celu przestraszyć czytelnika i sprawić, by zaczął kwestionować wszystko, co do tej pory przeczytał. Co mi się bardzo podoba w tej historii to fakt, że jest ona opowiedziana w formie jednostronnego dialogu. Większość opowiadań Lovecrafta jest opowiedziana w narracyjnym, niemal dziennikarskim stylu - mam na myśli to, że jest bardzo rzeczowy w tym, jak opisuje wszelkie zjawiska i zawsze stara się zachować ciąg przyczynowo-skutkowy. Jego plastyczne posługiwanie się językiem sprawia, że pomimo pozornej “suchości” stylu, te opowiadania nadal są wysoce rozrywkowe, czego najlepszym dowodem jest właśnie “Model Pickmana”.

Wyjątkowo spodobał mi się też “Ogar”, a z dłuższych opowieści, “W poszu­ki­wa­niu nie­zna­nego Kadath”. To w ogóle jedno z największych dokonań Lovecrafta kiedykolwiek i chociażby dla tego dzieła warto zakupić ten zbiór.

Chociaż jest to fantastyczna kolekcja, zalecałbym wszelkim osobom zaczynającym swoje przygody z Lovecraftem zacząć od innej kolekcji tego autora. "Sny o terrorze i śmierci" zdają się celować do osób, które już tego autora nieco znają, więc czytając to można się poczuć jakbyśmy się znajdowali na imprezie, na której nikogo nie znam, a wszyscy jednak idealnie się dogadują. Wskazuje na to chociażby wstęp napisany przez Neila Gaimana. Czujcie się ostrzeżeni. A reszta - niech pędzi kupować tę książkę, jeśli jeszcze jej nie ma w kolekcji!