Przezroczystość

Czy wzruszająca wypowiedź Nicolasa Sarkozy'ego we francuskiej telewizji, w której niemal na granicy łez opowiadał o opuszczeniu przez żonę, przyczyniła się do jego sukcesu w wyborach prezydenckich? Jakie cele mają gigantyczne korporacje, które coraz bardziej stawiają na transparentność? McDonald's we Francji poszedł nawet o krok dalej, organizując dni otwarte, podczas których ludzie mogą zobaczyć, jak funkcjonują restauracje od zaplecza oraz zakłady dostawców i biura administracyjne.W Polsce dyskusja o przejrzystości nabrzmiała po aferach takich jak sprawa Rywina czy Orlen, a także charakterystycznym opublikowaniem listy Wildsteina w sieci. Obecnie przejrzystość jest wymogiem rynku, społeczeństwa, mediów, a także samych konsumentów. Stała się ona kluczową zasadą funkcjonowania w przestrzeni publicznej, często wymaganą także przez prawo.Marek Bieńczyk, który zdobył Nagrodę Nike, snuje opowieść o pojęciu przezroczystości, które jest równie enigmatyczne, co szerokie. Śledzi jego ewolucję od filozofii XVIII wieku, przez sztukę, literaturę, architekturę, psychologię aż po współczesną definicję transparentności, której domaga się dzisiejsze społeczeństwo od władz. Odkrycie psychoanalizy i głębin ludzkiej natury nadało nowe znaczenie marzeniu o pierwotnej przezroczystości, przekonując, że może być czymś więcej niż tylko utopijną metaforą szczęścia. Bieńczyk odnosi się również do Milana Kundery, który opisuje współczesne rozumienie tego pojęcia jako ujawnianie prywatności przed oczami opinii publicznej.Jan Jakub Rousseau, pisząc prawie trzysta lat temu, że jego serce jest "przezroczyste niczym kryształ", stał się pionierem idei przezroczystości, opowiadając się za czystością i szczerością słów, uczuć i intencji. Czy w dzisiejszych czasach powszechnego nadzoru i mediów społecznościowych takich jak Facebook powtórzyłby swoje przekonania? Bieńczyk przypomina, że Rousseau wierzył, iż raj to wzajemna przezroczystość serc i pełne porozumienie między ludźmi, gdzie słowa i uczucia płyną swobodnie pomiędzy nimi. Dziś, w erze wszechobecnych kamer, paparazzich i podsłuchów, warto zadać sobie pytanie, czy to wciąż możliwe.