Polska i trzy Rosje

Książka profesora Andrzeja Nowaka to dogłębne studium polityki międzynarodowej, które koncentruje się na okresie między 1918 a 1920 rokiem, obejmującym dynamikę między Polską, mocarstwami zachodnimi a Europą Wschodnią. Autor rozpoczyna opowieść o Józefie Piłsudskim od jego brawurowej ucieczki ze szpitala psychiatrycznego w Petersburgu w 1901 roku, prowadząc następnie czytelnika przez zawirowania rewolucji, wojnę domową w Rosji oraz wczesne próby sowietyzacji Europy. Nowak analizuje zmagania polskich strategii politycznych wobec zagrożeń ze wschodu oraz skomplikowane relacje z Litwą, Białorusią i Ukrainą.W unowocześnionym wydaniu książki, autor dodaje istotny rozdział dotyczący wydarzeń od wiosny do jesieni 1920 roku, gdzie skupia się na strategicznych decyzjach podejmowanych przez bolszewickie przywództwo, w tym Lenina i jego współpracowników jak Trocki, Kamieniew oraz Stalin. Rozpatruje nieudane próby rewolucyjnej zmiany mapy geopolitycznej Europy Wschodniej. Nowak zastanawia się, czy celem było tylko sowietyzacja Polski, a może całej Europy Wschodniej, czy nawet szerzej. Analizuje także, jak postawa Piłsudskiego wpłynęła na te wydarzenia, korzystając przy tym z nowych dokumentów z postsowieckich archiwów.Książka zdobyła Nagrodę Klio w 2001 roku jako najlepsza analiza polityki wschodniej Piłsudskiego. Jednym z kluczowych pytań poruszanych przez Nowaka jest to, czy decyzje Piłsudskiego miały wpływ na ówczesne wydarzenia, w tym na ofensywę Denikina na Moskwę oraz propozycje pokojowe bolszewików w 1920 roku. Nowak stara się odpowiedzieć na te pytania w sposób rzetelny, uwzględniając szeroki kontekst historyczny.