Pamiętniki 1939-1945

Hrabia Adam Ronikier, autor "Pamiętników", jest postacią, która, choć nieco zapomniana w polskiej historii, odegrała znaczącą rolę podczas II wojny światowej. Ten konserwatywny działacz społeczny i polityczny przewodniczył Radzie Głównej Opiekuńczej w latach 1940-1943, zapewniając pomoc głodnym, wypędzonym i aresztowanym. Źródła historyczne wskazują, że organizacja pod jego kierownictwem objęła opieką od setek tysięcy do prawie dwóch milionów ludzi. Aby mógł nieprzerwanie prowadzić działalność charytatywną, zmuszony był współpracować z władzami hitlerowskimi. Ronikier kierował się ideą, że najważniejszym zadaniem jest ochrona substancji narodu, pozostawiając opiekę nad państwem w rękach Opatrzności. Niektórzy uważali jego kontakty z okupantem za zbyt bliskie, w tym członkowie Polskiego Państwa Podziemnego, ponieważ utrzymywał relacje m.in. z generalnym gubernatorem Hansem Frankiem. Jednak polski rząd na uchodźstwie uznał jego działania za śmiałe i patriotyczne już pod koniec 1940 roku. Ronikier, dzięki swoim wpływom, zdołał uwolnić wiele osób z hitlerowskich więzień i aresztów. W jego działalności nie zabrakło również obrony Żydów, w tym sprzeciwów wobec tworzenia gett i deportacji. Po rozpadzie Żydowskiej Samopomocy Społecznej dał schronienie Michałowi Weichertowi, prezesowi poszukiwanemu przez Niemców.Przeciwstawiając się hitlerowskiemu terrorowi, Ronikier zbojkotował uroczystość dożynek na Wawelu w październiku 1943 roku, co doprowadziło do jego odwołania z funkcji szefa RGO. W wyniku tego Gestapo aresztowało go na trzy tygodnie. Później hitlerowcy za jego pośrednictwem starali się nawiązać kontakt z rządem emigracyjnym, próbując zapobiec wybuchowi powstania warszawskiego. Ronikier opuścił Polskę 18 stycznia 1945 roku, zagrożony aresztowaniem i karą śmierci, które zapowiedziała radiostacja Kościuszko nadająca w języku polskim. Zmarł na emigracji w Stanach Zjednoczonych w 1952 roku. Jego postać, jak zauważył prof. Bronisław Łagowski, zasługuje na uznanie jako osoba, która w czasie wojny zrobiła dla Polaków najwięcej.