O państwie wynegocjowanym

Jak można najlepiej zdefiniować zasady wspólnego życia społecznego? W trzecim tomie swoich „Dzienników” Jacek Hołówka eksploruje polityczne teorie, które nie opierają się na sztywno określonych wzorcach, lecz dążą do osiągnięcia kompromisu. Teorie te podkreślają, że zasady współżycia społecznego w dobrowolnych wspólnotach powinny być jawnie negocjowane, zamiast przyjmowane jako naturalnie ustalone. Co więcej, negocjacje te muszą się odbywać bez ugruntowanej metody, co stwarza wyzwanie, gdyż nie każda metoda osiągania społecznego konsensusu jest równie solidna. Jak zatem temu zaradzić? Hołówka zauważa, że w politycznej filozofii można wyróżnić dwa główne podejścia: jedno koncentruje się na tworzeniu bezstronnego, liberalnego prawa, a drugie na promowaniu kultury współpracy poprzez zaszczepianie wartości, które temu sprzyjają. Do pierwszej grupy myślicieli należą konstytucjonalista John Locke, republikanin Immanuel Kant, federalista James Madison, liberał John Stuart Mill i orędownik parlamentaryzmu Zygmunt Balicki. W drugim obozie można znaleźć takich myślicieli jak umiarkowany Monteskiusz, sentymentalista Jean-Jacques Rousseau, konserwatysta Michael Oakeshott, komunitarianin Daniel Bell oraz anarchista Robert Nozick. Choć każdy z tych myślicieli prezentuje nieco odmienną perspektywę, Hołówka sugeruje, że wszyscy zasługują na dokładne przestudiowanie, ponieważ kluczowe idee i wartości państwa wynegocjowanego mogą być wyjątkowo istotne w obecnej epoce wzmożonej polaryzacji politycznej.