Komora

Długo się zastanawiałem, czy w ogóle pisać cokolwiek o Komorze Johna Grishama, bo to książka, którą się bardziej przeżywa niż analizuje. Poza tym kogo interesuje kolejna opinia w internecie. Ale jednak siedzi we mnie ta historia i nie daje spokoju. Może właśnie dlatego warto coś tu napisać - bo ta powieść to nie tylko opowieść o karze śmierci, nie tylko thriller prawniczy, ale coś dużo głębszego. Coś, co ciągnie człowieka w rejony, do których rzadko zapuszcza się literatura popularna.

Siadłem do tej książki trochę przypadkiem. Grishama znam – czytałem wcześniej „Czas zabijania”, „Niewinnego człowieka”, „Raport Pelikana” – i niby wiem, czego się po nim spodziewać. Świetnie napisane thrillery, często z południa USA, gdzie prawo i sprawiedliwość to czasem dwa zupełnie inne światy. Ale „Komora” zaskoczyła mnie już od pierwszych stron. Bo nie ma tu tego typowego prawniczego napięcia, które rozgrywa się w sali sądowej. Tu napięcie rodzi się w głowie. W emocjach. W historii, która choć pozornie prosta, to rozwala od środka.

Sam Cayhall - stary, zgorzkniały, samotny rasista, który przed laty jako członek Ku-Klux-Klanu wysadził kancelarię prawną. Efekt? Dwójka martwych dzieci. Przez lata udawało mu się unikać wyroku, ale w końcu sprawiedliwość dogoniła go i skazała na śmierć. Tyle że nie o niego tak naprawdę chodzi w tej historii. A przynajmniej nie tylko o niego. Bo prawdziwe pytanie brzmi: kim jest młody adwokat, który tuż przed egzekucją zjawia się znikąd, żeby próbować go uratować?

I tu robi się naprawdę ciekawie. Bo ten młody człowiek, Adam Hall, nie jest przypadkowym prawnikiem z listy. Nie. On ma z Samem więcej wspólnego, niż na początku chce zdradzić. I nagle robi się z tego nie tylko walka o życie skazanego, ale też walka o prawdę, tożsamość i coś, co trudno nawet nazwać. Historia rodzinna, która ma więcej warstw niż niejedna opowieść obyczajowa.

Największą siłą „Komory” nie jest intryga (chociaż ta jest bardzo dobra), tylko atmosfera. Ta duszna, lepka, przesiąknięta winą i przeszłością atmosfera Południa. Mississippi w tej książce to nie jest tylko miejsce akcji. To osobny bohater. Społeczeństwo, które nie potrafi się rozliczyć ze swoją przeszłością. Gdzie rasizm nie zniknął, tylko nauczył się chodzić w garniturze. Gdzie kara śmierci to coś więcej niż przepis – to ideologia, tradycja, emocje. I Grisham to pokazuje bez zbędnego moralizowania. Po prostu stawia przed nami tę rzeczywistość i każe się z nią zmierzyć.

Muszę przyznać, że Grisham w „Komorze” pokazuje klasę. Nie idzie na skróty. Nie upraszcza. Postać Sama jest skomplikowana, wręcz niewygodna – nie da się go ani całkowicie potępić, ani naprawdę polubić. I to jest super, bo życie właśnie takie jest. Czarno-białe tylko w filmach klasy B. Tutaj mamy człowieka, który zrobił coś niewybaczalnego. I drugiego, który próbuje zrozumieć, czy można przebaczyć. A gdzieś pomiędzy tymi dwoma postaciami jest system, który pozornie działa, ale tak naprawdę sypie się od środka.

Nie jest to książka łatwa. Bywa ciężka jak ołów. Czyta się ją z uczuciem narastającego niepokoju. Są momenty, że trzeba ją na chwilę odłożyć, bo zwyczajnie zbyt mocno wchodzi pod skórę. Ale to dobrze. Takie książki są potrzebne. Bo zmuszają do myślenia. Do zadania sobie niewygodnych pytań. Nie tylko o to, czy kara śmierci ma sens. Ale też o to, co dziedziczymy po naszych przodkach. I czy da się uciec od własnej historii.

Podsumowując: „Komora” to nie jest „typowy Grisham”. To nie jest szybki, prawniczy page-turner do przeczytania w pociągu. To rzecz znacznie bardziej złożona, dojrzalsza, powiedziałbym nawet bardziej osobista. Jeśli szukasz thrillera z duszą, który zostawi Cię z ciężarem na sercu, ale i z poczuciem, że przeczytałeś coś ważnego – to jest książka dla Ciebie. A jeśli boisz się trudnych tematów i nie lubisz wychodzić ze swojej strefy komfortu, to… tym bardziej po nią sięgnij. Bo może właśnie o to w literaturze chodzi. Żeby czasem otworzyć oczy.

Polecam. Ale uprzedzam - to nie będzie łatwa podróż.

Adam Hall dorastał, przenosząc się z miejsca na miejsce, a jego rodzina nigdy nie wspominała o żadnej historii rodzinnej. Z tego, co Adam wiedział, nie miał żadnej innej rodziny poza rodzicami i młodszą siostrą. Wszystko to zmieniło się na pogrzebie ojca Adama, kiedy miał siedemnaście lat. Siostra jego ojca uczestniczyła w pogrzebie i podzieliła się z młodym Adamem niektórymi historiami rodzinnymi.

Adam był wnukiem Sama Cayhilla, mordercy przebywającego w celi śmierci. Kiedy chłopak ukończył college i szkołę prawniczą, obsesyjnie starał się dowiedzieć wszystkiego o historii swojej rodziny. Adam przyjmuje swoją pierwszą pracę w żydowskiej kancelarii prawnej, która do niedawna reprezentowała jego dziadka. Gdy do egzekucji pozostało cztery tygodnie, Adamowi udało się przekonać szefa działu pro bono swojej kancelarii, by pozwolił mu spróbować przekonać dziadka do ponownego zatrudnienia w kancelarii z Adamem jako adwokatem. Sam został skazany za zamach bombowy, w którym zginęło dwoje dzieci, a jedno zostało okaleczone.

Historia obraca się wokół nastrojów rasowych panujących w czasie zamachu i ostatnich wysiłków podejmowanych na rzecz Sama, który oczekuje na egzekucję. Adam nie wierzy w karę śmierci i walczy, by udowodnić, że jest ona okrutna i nieludzka. Po drodze Adam dowiaduje się wiele o swojej dalszej rodzinie i choć na początku tej podróży gardzi swoim dziadkiem, w końcu przekonuje się, że darzy go sympatią.

Podróżując z Adamem i Samem, odkrywamy, że nie tylko oni się zmieniają, ale i my sami się zmieniamy. Mieszkając na Południu w czasach segregacji i towarzyszących jej napięć na tle rasowym, ta książka przywołała mroczne wspomnienia z tamtego okresu historii naszego kraju. To była wspaniała lektura.

Kiedy zacząłem czytać tę książkę, myślałem, że będzie to kolejny stereotyp Johna Grishama, ale książka okazała się być intensywną powieścią z kilkoma szczerymi opiniami na temat systemu sądowniczego stworzonego przez człowieka.

John po raz kolejny poruszył to samo pytanie: "Czy śmierć powinna być ostateczną karą?".

Powieść opowiada o więźniu celi śmierci Samie, który liczy swoje ostatnie dni za to, że był nieletnim współsprawcą 23-letniego zamachu bombowego dokonanego przez klan, który wziął na swoje barki całą odpowiedzialność za ukrycie prawdziwego sprawcy, aby zapewnić bezpieczeństwo swojej rodzinie. Nagle pojawia się jego dawno zaginiony wnuk Adam, który okazał się być utalentowanym młodym prawnikiem i próbuje wszelkimi sposobami uratować swojego dziadka przed zagazowaniem.

Najbardziej przerażającą rzeczą dla więźnia celi śmierci jest to, że codziennie umiera po trochu. Odliczanie staje się coraz bardziej intensywne, z miesiąca na dzień, z dni na godziny, z godzin na minuty, z minut na sekundy..... Zjedzenie ostatniego posiłku, odmówienie ostatniej modlitwy, ostatni uścisk, uronienie ostatniej łzy i wreszcie oczekiwanie na komorę..... Co może zyskać państwo, wykonując egzekucję na 70-latku?

Grisham wykazał się przebiegłością w przedstawianiu całej sprawy, co sprawiło, że stawała się ona coraz bardziej przejmująca dla czytelników. Przytłaczające emocje, wilgotne oczy po długim czasie - te rzeczy przytrafiły mi się po przeczytaniu książki. Ujęcie czytelników w 700-stronicowej, łamiącej serce książce wymaga mistrzowskiego posunięcia i oto on, jedyny w swoim rodzaju John Grisham.

Adam Hall dorastał, przenosząc się z miejsca na miejsce, a jego rodzina nigdy nie wspominała o żadnej historii rodzinnej. Z tego, co Adam wiedział, nie miał żadnej innej rodziny poza rodzicami i młodszą siostrą. Wszystko to zmieniło się na pogrzebie ojca Adama, kiedy miał siedemnaście lat. Siostra jego ojca uczestniczyła w pogrzebie i podzieliła się z młodym Adamem niektórymi historiami rodzinnymi.

Adam był wnukiem Sama Cayhilla, mordercy przebywającego w celi śmierci. Kiedy chłopak ukończył college i szkołę prawniczą, obsesyjnie starał się dowiedzieć wszystkiego o historii swojej rodziny. Adam przyjmuje swoją pierwszą pracę w żydowskiej kancelarii prawnej, która do niedawna reprezentowała jego dziadka. Gdy do egzekucji pozostało cztery tygodnie, Adamowi udało się przekonać szefa działu pro bono swojej kancelarii, by pozwolił mu spróbować przekonać dziadka do ponownego zatrudnienia w kancelarii z Adamem jako adwokatem. Sam został skazany za zamach bombowy, w którym zginęło dwoje dzieci, a jedno zostało okaleczone.

Historia obraca się wokół nastrojów rasowych panujących w czasie zamachu i ostatnich wysiłków podejmowanych na rzecz Sama, który oczekuje na egzekucję. Adam nie wierzy w karę śmierci i walczy, by udowodnić, że jest ona okrutna i nieludzka. Po drodze Adam dowiaduje się wiele o swojej dalszej rodzinie i choć na początku tej podróży gardzi swoim dziadkiem, w końcu przekonuje się, że darzy go sympatią.

Podróżując z Adamem i Samem, odkrywamy, że nie tylko oni się zmieniają, ale i my sami się zmieniamy. Mieszkając na Południu w czasach segregacji i towarzyszących jej napięć na tle rasowym, ta książka przywołała mroczne wspomnienia z tamtego okresu historii naszego kraju. To była wspaniała lektura.