Doktryna szoku

W swojej przełomowej książce, autorka bestselleru "No Logo", Naomi Klein, analizuje wpływ amerykańskich strategii wolnorynkowych na globalną scenę, zwracając uwagę na ich wykorzystanie momentów, gdy kraje i społeczności są pogrążone w chaosie. Klein ukazuje, jak te strategie wprowadzane są podczas sytuacji kryzysowych, kiedy społeczeństwa doświadczają szoku.W kontekście wojny domowej w Iraku, amerykańska administracja pozyskuje możliwość wprowadzenia regulacji, które pozwalają międzynarodowym kompaniom naftowym, takim jak Shell i BP, przejąć kontrolę nad irańskimi zasobami ropy. Wydarzenia z 11 września 2001 roku są z kolei przykładem, jak rząd Busha, w tajemnicy, zlecał firmom takim jak Halliburton i Blackwater zadania związane z "walką z terroryzmem".Klein także podkreśla, jak katastrofy naturalne, takie jak tsunami w Azji Południowo-Wschodniej, stanowiły okazję do sprzedaży niegdyś dziewiczych plaż, zanim miejscowi zdążyli się otrząsnąć z traumatycznych przeżyć. Podobnie, po huraganie Katrina, mieszkańcy Nowego Orleanu odkrywali, że ich infrastruktura mieszkaniowa, szpitale i szkoły nie zostaną przywrócone do stanu sprzed kataklizmu.Naomi Klein w swojej książce przedstawia to jako praktyczne zastosowanie tego, co nazywa doktryną szoku. Kiedy publiczność jest zdezorientowana po wojnie, ataku terrorystycznym czy klęsce żywiołowej, jest zmuszana do przyjmowania niepopularnych reform ekonomicznych. Jeżeli to nie wystarczy, uruchamiane są jeszcze bardziej drastyczne metody nacisku, jak użycie elektrowstrząsów czy paralizatorów.Książka bazuje na czterech latach intensywnej pracy dziennikarskiej i badaniach historycznych, które umożliwiły autorce zgromadzenie dowodów przeciwko obiegowej tezie o demokratycznym triumfie globalnego kapitalizmu. Klein spogląda na intelektualne korzenie tego systemu, sięgające do Miltona Friedmana i jego działalności na Uniwersytecie Chicago w latach pięćdziesiątych, których efekty są odczuwalne do dziś.Autorka łączy wątki polityki gospodarczej z wojskowymi kampaniami "szoku i przerażenia" oraz tajnymi eksperymentami finansowanymi przez CIA, które obejmowały techniki takie jak elektroprzeszklenia i deprywacja sensoryczna. Klein dowodzi, że doświadczenia te przyczyniły się do stworzenia podręczników stosowanych w obecnych czasach w miejscach takich jak Guantánamo.Na kartach tej książki Naomi Klein wyjaśnia, jak doktryna szoku przyczyniła się do dramatycznych wydarzeń, które zmieniły bieg historii, od przewrotu wojskowego Pinocheta w Chile w 1973 roku, przez masakrę na placu Tiananmen w 1989 roku, aż po upadek Związku Radzieckiego w 1991 roku. Jej analizy znacząco różnią się od konwencjonalnych narracji na ten temat, a publikacja z pewnością wpłynie na przyszłe debaty o globalnym kapitalizmie.