Atlas. Historia Pa Salta. Siedem sióstr

„Atlas. Historia Pa Salta” to taki finał, po którym człowiek przez chwilę po prostu siedzi i nie bardzo wie, co z tym wszystkim zrobić. Ja skończyłam całą sagę i serio, dawno nie miałam takich ciar jak przy tej książce. Nie dlatego, że wszystko jest tu podane na tacy, wręcz przeciwnie. Bardziej dlatego, że nagle wszystko zaczyna się składać w całość, ale w taki sposób, że emocje i tak robią swoje. I to mocno.

Przez osiem tomów Pa Salt był dla mnie kimś pomiędzy ojcem, zagadką i cieniem stojącym trochę z boku całej tej historii. Właśnie dlatego ten ostatni tom tak działa. Nagle dostajemy człowieka, a nie tylko legendę. Dostajemy jego wybory, błędy, tę dziwną mieszaninę czułości i dystansu, siły i kruchości. I to nie jest proste, wygodne czy idealnie poukładane. Dobrze, bo nie miałoby prawa być. Życie tej postaci, rozciągnięte na różne kraje, różne epoki i różne dramaty, jest pełne napięcia, ale też czegoś bardzo ludzkiego, takiego cichego, prawie bolesnego.

Właśnie to chyba najbardziej mnie uderzyło. Nie tyle wielka tajemnica, bo wiadomo, ona zawsze była osią całego cyklu, tylko ten ludzki wymiar wszystkiego. Pa Salt przestaje być mitem. Zaczyna być człowiekiem z krwi i kości, z całą swoją przeszłością, decyzjami, stratami i próbami ratowania tego, co jeszcze da się uratować. I nagle to już nie jest tylko saga o siedmiu siostrach. To jest opowieść o kimś, kto całe życie próbował utrzymać coś razem, choć sam był poskładany z pęknięć.

Podobało mi się też to, że autorzy nie poszli w prosty, oczywisty finał. Tu nie ma jednego wielkiego efektu „aha” i koniec. Jest raczej stopniowe odsłanianie warstw, dużo emocji, dużo powrotów do wcześniejszych wydarzeń, dużo powiązań, które trzeba sobie w głowie poukładać. Dla mnie to było bardzo satysfakcjonujące, bo po takim cyklu właśnie czegoś takiego oczekuję. Nie zamknięcia na siłę, tylko domknięcia, które pozwala jeszcze przez chwilę myśleć o bohaterach.

I tak, zdarzało mi się czytać tę książkę z takim ściskiem w gardle. Szczególnie wtedy, kiedy różne wątki zaczynały nagle brzmieć inaczej niż wcześniej. Te historie sióstr, które przez cały cykl wydawały się osobnymi opowieściami, tutaj dostają dodatkowy sens. Widać, że Pa Salt nie był tylko obserwatorem. On był w to wszystko wciągnięty bardziej, niż można było podejrzewać. I to mi się bardzo podobało, bo nadało całej sadze jeszcze większą głębię.

Nie wszystko czytało mi się lekko, bo to jednak książka gęsta, pełna zdarzeń, wspomnień, przeskoków i emocjonalnych napięć. Momentami miałam wrażenie, że trzeba naprawdę być skupionym, żeby niczego nie zgubić. Ale w sumie to akurat nie wada, tylko cecha tego finału. On nie jest po to, żeby się go „połykało” bez namysłu. To raczej książka do przeżycia.

Czasem miałam też poczucie, że ten tom jest bardziej refleksyjny niż poprzednie. Mniej w nim takiego czystego pędu fabularnego, a więcej patrzenia wstecz, składania rzeczy rozproszonych w jedną całość i mierzenia się z tym, że nawet wielkie tajemnice nie dają wszystkich odpowiedzi. I chyba właśnie dzięki temu „Atlas” tak dobrze zamyka serię. Bo nie udaje, że wszystko da się wyjaśnić jednym ruchem.

Bardzo wzruszyło mnie też to, że ta książka ma w sobie coś pogodnego mimo całego ciężaru. Może nie brzmi to jak najbardziej oczywiste określenie, ale naprawdę tak to czułam. Jest w niej smutek, ale nie taki pusty i przygniatający. Bardziej taki, który pozwala dojść do etapu pogodzenia się z czymś. Z przeszłością, z losem, z tym, że nie wszystko można naprawić, ale można jeszcze coś po sobie zostawić. I to jest piękne.

Jeśli miałabym oceniać ten tom jako zakończenie całego cyklu, to dla mnie zadziałał bardzo mocno. Dał mi odpowiedzi, na które czekałam, ale też zostawił miejsce na własne myśli. I właśnie za to go cenię najbardziej. Nie zamknął tej historii z hukiem. On ją domknął cicho, dojrzale i bardzo poruszająco. To książka, po której zostaje się na chwilę w ciszy, bo po prostu trzeba to wszystko w sobie poukładać.