Szaleństwo upamiętniania

W rezydencji księżnej Izabeli Czartoryskiej w Puławach, na przełomie XVIII i XIX wieku, stworzono unikalną kolekcję przedmiotów, które wyróżniały się nie tyle estetyczną wybitnością, co wartością historyczną. Składały się na nią pozornie skromne obiekty, takie jak szczątki szat, fragmenty ciał, elementy uzbrojenia, a nawet grudki ziemi. Zgromadzone przedmioty, choć same w sobie były mało efektowne, zamknięto w dekoracyjnych oprawach i umieszczono w finezyjnych kompozycjach we wnętrzach specjalnie wzniesionych budynków. Dzięki temu budziły zachwyt i wzruszenie odwiedzających, pełniąc rolę cennych pamiątek historycznych.Michał Mencfel wskazuje na przykładzie trzech szczególnych eksponatów – czaszki Jana Kochanowskiego, krzesła Williama Szekspira i relikwiarzyka zawierającego drzazgę z mebla Francesca Petrarki oraz kość z dłoni Laury – jak proces przemiany takich przedmiotów mógł się dokonać. Każdy z nich ilustruje różne aspekty antykwaryzmu, który Mencfel uznaje za źródło inspiracji kolekcjonerskiej postawy Czartoryskiej oraz kluczowy kontekst dla puławskiego zbioru. W ten sposób Puławy wpisane zostały na mapę najważniejszych kolekcjonerskich przedsięwzięć w Europie, szczególnie wyróżniających się w epoce sentymentalizmu, gdzie, według autora, zawsze zasługiwały na jedno z czołowych miejsc.