Pragnienie. Harry Hole. Tom 11. Część 1

„Pragnienie” to książka, którą dosłownie wciągnąłem jednym tchem, a jednocześnie parę razy miałem ochotę rzucić w ścianę, bo Nesbo potrafi grać na emocjach jak nikt inny. Jedenasta część cyklu i ja sobie myślę: no dobra, facet pewnie odcina kupony, zrobi parę twistów na siłę i tyle. A tu zonk. To jest historia, która kopie w żołądek i przypomina mi, dlaczego ta seria trzyma mnie od lat.

Zaczyna się jak współczesny koszmar. Randka z apki, dziewczyna ginie, ślady na ciele wskazują, że sprawca nie tylko zabija, ale celebruje swoje chore rytuały. Media szaleją, policja panikuje, a Harry… Harry wcale nie chce wracać. I tu jest pierwszy moment, kiedy poczułem, że to nie tylko kryminał, ale też opowieść o człowieku, który próbuje uciec od własnej przeszłości, ale nie daje rady. Gdyby odmówił, historia nie ruszyłaby do przodu, ale Nesbo sprawił, że naprawdę wierzę, iż Hole waha się, bo ma już dość grzebania w ludzkim piekle.

Najbardziej uwielbiam w tej książce to, że ona nie idzie prostą drogą. Wydaje się, że mamy klasyczny układ: trup, śledztwo, tropy, kolejne ofiary. A potem nagle Nesbo wrzuca nas w głowę mordercy, pokazuje świat jego oczami i czujesz, że to nie jest żaden tani film akcji. To bardziej jak wejście do zardzewiałej piwnicy, w której śmierdzi i słychać kapanie wody - nie chcesz tam być, ale nie możesz przestać patrzeć.

Są przestoje, jasne. Były strony, gdzie akcja zwalniała, gdzie bohaterowie gadali o rzeczach pobocznych i miałem wrażenie, że to już trochę za długo. Ale potem bum. Jeden szczegół z tego niby nieistotnego dialogu nagle wraca i zmienia całą układankę. I wtedy człowiek czuje się trochę jak idiota, że w ogóle narzekał na tempo.

Harry w „Pragnieniu” jest… dojrzały? Nie wiem, czy to dobre słowo. Nadal boryka się z demonami, nadal balansuje między alkoholem a trzeźwością, między cynizmem a resztką empatii, ale mam wrażenie, że pierwszy raz od dawna jest w nim jakaś siła, która pozwala mu nie tylko rozwiązywać sprawę, ale też walczyć sam ze sobą. To dla mnie najciekawszy Harry od lat.

Oslo to osobny bohater. Tu nie ma pocztówkowych widoków, jest miasto, które ma swoje narkotykowe nory, ciemne zaułki i kluby, gdzie przemoc i strach są codziennością. Nesbo opisuje to tak, że masz wrażenie, że znasz zapachy i dźwięki tych miejsc, choć nigdy tam nie byłeś.

No i finał. Nie będę zdradzał, ale powiem tylko tyle: byłem pewny, że już wszystko wiem, że rozkminiłem Nesbo na wylot. A on i tak mnie zrobił. Nie na siłę, nie tanim trikiem, tylko czymś tak naturalnym, że szczęka mi opadła.

Czy to najlepsza część cyklu? Może nie. Ale to jedna z tych, które przypominają, dlaczego w ogóle zacząłem czytać kryminały. Mocna, pełna napięcia, brudna i jednocześnie literacko naprawdę dopieszczona. Daję jej mocne 4,5, bo dawno żadna książka nie trzymała mnie tak długo po skończeniu.

Zacznę od końca, bo tak czyta się ten tom w głowie po zamknięciu okładki: zostaje obraz Harry’ego, który nie tyle ściga sprawcę, ile pilnuje, żeby jego własny cień nie urósł za bardzo. To ważne, bo „Pragnienie” to nie jest pokaz fajerwerków, tylko konsekwentne podsuwanie zapałek w pobliże benzyny. Niby zna się te zagrywki norweskiego autor, ale kiedy klikają, to wciąż słychać ten sam zimny trzask.

Co w środku gra najmocniej

• Motyw pragnienia. Tytuł to nie dekoracja, tylko oś. Pragnienie kontaktu, władzy, kontroli nad narracją, a na końcu bardzo ludzkie pragnienie bycia potrzebnym. Czuje się to w dialogach i w ciszy między nimi.
• Architektura śledztwa. Tu nie ma długich popisów dedukcji, tylko montaż równoległy: scena, ślad, pauza, korekta kursu. To daje wrażenie, że Harry nie jest cudotwórcą, tylko rzemieślnikiem, który znów znalazł narzędzia.
• Antagonista. Nie „potwór z plakatów”, tylko ktoś z wiarygodną temperaturą. Kontury rozmyte na tyle, by nie dało się prosto powiedzieć, skąd pęknięcie. Dla mnie to jedna z bardziej udanych łamigłówek moralnych w późnym Nesbo.

Co mi zgrzytało

• Kilka scen sensacyjnych dotyka sufitu wiarygodności. Działa adrenalina, ale realizm robi pół kroku w tył. Nie jest to katastrofa, tylko krótkie „serio?”.
• Jeden wątek emocjonalny zagrany zbyt czysto. W świecie, gdzie wszystko jest lekko zardzewiałe, ta relacja błyszczy jak nowy klucz - efektownie, ale nie do końca prawdziwie.

Jak się to czyta
Szybko, choć nie mechanicznie. Rozdziały są jak krótkie uderzenia, po których robi się krok w tył i sprawdza, czy krew płynie właściwym kanałem. To ważne, bo łatwo u Nesbo popłynąć na fali „jeszcze jednego rozdziału”. Tu częściej miałem wrażenie, że rozdział prosi o pół minuty namysłu. To komplement.

Czy to domknięcie, czy przystanek
Dla mnie to bardziej domknięcie pewnego tonu niż fabularnych wątków. Autor zostawia szczelinę, przez którą zawsze może wrócić przeciąg. Jeśli ktoś traktuje cykl jak relację to „Pragnienie” mówi: jesteśmy dojrzalsi, potrafimy rozmawiać ciszej, a emocje i tak zrobią swoje.

Mój werdykt
Trzyma poziom późnego Nesbo. Nie jest to defilada „największych hitów”, tylko świadome granie tempem i tematem, z kilkoma nadkręconymi śrubami sensacji. Emocjonalnie uczciwe, warsztatowo równe, z antagonistą, który zostaje pod powieką. Polecam, szczególnie po przerwie od serii, kiedy chce się wrócić do Oslo bez poczucia, że wchodzimy do tego samego baru po ten sam drink.

Harry Hole odszedł z ciężkiej pracy śledczego do życia w klasie średniej jako wykładowca w Wyższej Szkole Policyjnej w Oslo. Kiedy seryjny morderca w mieście najwyraźniej szuka związków ze swoimi ofiarami za pośrednictwem platformy randkowej Tinder, szef policji Mikael Bellman obawia się o swoją przyszłą karierę. Tak jak za dawnych czasów, Harry zostaje poproszony o kierowanie małą, silną i niezależnie działającą jednostką specjalną, w skład której wchodzą Smith, ekspert od nietypowych seryjnych morderstw, Bjorn Holm, legendarny naukowiec z dziedziny medycyny sądowej, oraz Anders Wyller, świeżo zatrudniony kandydat na detektywa z Tromso.
Harry od początku ma wrażenie, że powinien znać modus operacji sprawcy z poprzednich śledztw, ale przez długi czas brakuje tego decydującego elementu, który łączy informacje i poszlaki. Szybko staje się jasne, że sprawca nie tylko kolekcjonuje swoje ofiary jako trofea, ale także chce zniszczyć śledczych bezpośrednio i osobiście, aż do ich życia prywatnego.

Choć nie przepadam za rzeźnickimi fabułami thrillerów, w których śledczy przedzierają się przez kałuże krwi z chrzęszczącym odgłosem podeszew ich butów, zawsze z przyjemnością daję się porwać thrillerom Nesbo. Zręcznie konstruuje swoje fabuły i wprowadza ogromną liczbę postaci. Nawet jeśli liczne zwroty akcji nie wydają się ani nowe, ani szczególnie realistyczne, Nesbo trzyma w ryzach wszystkie wątki i do ostatniej chwili zawsze ma jakiegoś asa w rękawi. Nawet czytelnicy, którzy nie czytali wcześniej żadnego kryminału o Hole, mają szansę poznać bohaterów i ich powiązania z przeszłości. Każdy z nich jest przedstawiony poprzez swoje indywidualne relacje z drugą osobą, czy to przeszłe sprawy miłosne, wzajemne zobowiązania, czy też nierozwiązane jeszcze konflikty.

Pod koniec fabuły "Pragnienia" nie tylko śledczy widzą wszędzie zdradę i intrygę, ale przypuszczalnie także czytelnicy Nesbo. Wyróżniającymi się postaciami w tym tomie byli dla mnie początkowo nieprzejrzysty nowy kolega Anders Wyller, nastoletnia Aurora oraz psychoterapeuta Stale Aune, znany z poprzednich tomów jako terapeuta Harry'ego. Nie trzeba znać poprzednich tomów, by dać się porwać jedenastemu tomowi serii.

Polecam "Pragnienie. Powieść warta uwagi i poświęcenia swojego czasu.

To aż nieprawdopodobne, że Jo Nesbo jest już na swojej 11. powieści o Harrym Hole i wciąż potrafi utrzymać ten sam wysoki poziom na długości całej serii. Tak wiele serii ma przecież odwrotną tendencję, a przy ich 11 pozycji, to można byłoby już mówić o jakieś totalnej klapie. Harry Hole to jednak Harry Hole! "Pragnienie" ma jak zwykle skomplikowaną fabułę, która czerpie wiele z wcześniejszych części i prawdopodobnie będzie to robić również w następnej książce. Potworny, morderczy facet, który od czasu do czasu pokazuje nam przebłyski swojego pragnienia bycia kimś więcej niż tylko bazarową kreaturą, którą zawsze był. Niebywale zręcznym pisarzem jest Nesbo, gdyż potrafi stworzyć złych bohaterów, a mimo to sprawić, że czujemy do nich ludzką ambiwalencję, tworząc postacie z prawdziwego życia, a nie fikcyjne karykatury. Harry jest, jak zawsze, idealnym "bohaterem romantycznym", zmagającym się z dobrem i złem, słabym i silnym jednocześnie. Teraz okazuje się właścicielem baru: tak, alkoholik posiada bar. Podoba mi się ta nowa rola Harry'ego jako wykładowcy w college'u i konsultanta na pół etatu (oraz właściciela baru na cały etat!). Nie mogę się doczekać, aby zobaczyć, jak bohaterowie rozwiną się w następnej części.

Osobiście, jest to jedna ze stosunkowo niewielu książek, w których rozwiązanie zagadki całkowicie mnie zaskoczyło, a z perspektywy czasu otrzymałam wystarczająco dużo informacji, by domyślić się tego jeszcze przed ujawnieniem. Być może oślepiła mnie względna prostota książki w porównaniu z innymi książkami Hole. Niemniej jednak, zakończenie tej książki jest jednym z najbardziej satysfakcjonujących zakończeń kryminału, jakie czytałem od dłuższego czasu. "Pragnienie" jest dokładnie taką książką, jakiej teraz potrzebowałem i dostarczyło mi wiele przyjemności, nie wymagając przy tym wiele wysiłku