Panie z Cranford

Czasami sięgasz po powieść, spodziewając się fajerwerków, grzmotów, pojedynków i desperackich deklaracji miłości. A czasami znajdujesz się w cichym małym angielskim miasteczku, popijając herbatę z grupą starszych pań i zdajesz sobie sprawę, że nie chciałbyś być nigdzie indziej.

„Panie z Cranford” było moim drugim spotkaniem z twórczością Elizabeth Gaskell i było jak wślizgnięcie się w ciepłą, wytartą kołdrę, której nie zdawałeś sobie sprawy, że potrzebujesz. Opowiedziana przez cicho obserwujące oczy Mary Smith, częstej gościni i drogiej przyjaciółki pań z Cranford, powieść nie spieszy się, by zaimponować. Zamiast tego czaruje, powoli i wytrwale, aż poczujesz się całkowicie przywiązany do jej świata.

Na pierwszy rzut oka założenie brzmi niemal śmiesznie nudno: życie garstki wytwornych kobiet — głównie starych panien i wdów — kurczowo trzymających się tradycji i wytworności minionej epoki, pomimo malejących finansów i szybko zmieniającego się społeczeństwa. Nie ma tu wielkiego romansu, który porwałby cię z nóg, żadnych mrocznych tajemnic do rozwikłania, żadnych krwawych sekretów czających się w tle. A jednak książce udaje się coś, czego nie udaje się osiągnąć wielu powieściom z „większymi” fabułami: rysuje intymny, czuły i cicho humorystyczny portret ludzkiej odporności, dumy i małych dramatów, które składają się na życie.

Kobiety z Cranford to fascynująca grupa. Oszczędzają na świecach, liczą każdy grosz wydany na cukier i cofają się na każdy powiew wulgarnej ostentacji. Status i wygląd to wszystko — ale prawdziwe sedno historii leży w ich dobroci, ich zaciekłej lojalności wobec siebie nawzajem i ich walce o zachowanie godności w świecie, który wydaje się zdecydowany ich zostawić.

Na stronach przewija się słodko-gorzki humor, który Gaskell traktuje z mistrzowską precyzją. Nigdy nie wyśmiewa swoich bohaterów; zamiast tego przedstawia ich słabości i drobne pretensje z czułym dowcipem. Uśmiechałem się, a czasem bolało mnie ich zdeterminowane męstwo w obliczu samotności, ubóstwa i straty. Szczególnie panna Matty Jenkyns absolutnie skradła moje serce. Jej cicha godność, jej małe złamane serca i jej ostateczny akt bezinteresowności uczyniły ją jedną z najbardziej zapadających w pamięć postaci literackich, jakie spotkałem od dawna.

Czytanie tej powieści sprawiło, że zastanowiałem się, jak rzadko zdarza się obecnie, aby treść powieści była „mała” — aby skupiała się nie na wybuchowych wydarzeniach, ale na codzienności, na cichych tragediach i triumfach, które w rzeczywistości kształtują większość żyć. W tym sensie przypominało mi trochę „Mansfield Park” — ale podczas gdy Austen wplatała zaloty i ironię w swoją tkaninę, Gaskell oferuje nam świat w dużej mierze wykraczający poza romans, w którym więzi między kobietami stanowią kręgosłup przetrwania.

Podstawowe tematy „Pań z Cranford” są niewątpliwie społeczne i moralne. Gaskell uchwyciła szczególny moment w czasie: społeczeństwo uparcie opierające się fali industrializacji i zmian. Stare wartości — szlachetność, przyzwoitość, poświęcenie — powoli się kruszą, a damy z Cranford trzymają się ich jak rozbitkowie trzymają się drewna dryftowego. Wzruszające jest obserwowanie, jak dostosowują się, często boleśnie, do realiów trudniejszego świata.

A jednak, pomimo podtekstu smutku, „Panie z Cranford” to ostatecznie książką pełna nadziei. Jej kobiety przetrwają. Dostosowują się, choć czasami niechętnie. Uczą się (lub uczą się na nowo) współczucia, hojności i znaczenia społeczności. Gaskell, w swoim cichym stylu, przypomina nam, że wdzięk i godność nie są zarezerwowane dla bogatych lub potężnych; czasami można je znaleźć w najbardziej niepozornych salonach, nad skromnym serwisem do herbaty, pod delikatnym migotaniem pojedynczej świecy uratowanej przed zmarnowaniem.

Jeśli przyjdziesz do Cranford w poszukiwaniu adrenaliny, będziesz rozczarowany. Ale jeśli przyjdziesz w poszukiwaniu wycinka życia napisanego z człowieczeństwem, humorem i sercem, poczujesz się całkowicie oczarowany. To rodzaj książki, która wydaje się towarzyszem deszczowego popołudnia — rodzaju, o którym możesz myśleć tygodnie po przewróceniu ostatniej strony.