Ostatnie lato na Litwie

W 1940 roku życie w Republice Litewskiej płynęło w rytmie codziennych obowiązków, aż do momentu kiedy względny spokój został zakłócony. Rolnicy przygotowywali się do zbiorów, a mieszkańcy miast planowali letnie wyprawy na wieś. Pierwsza grupa absolwentów urodzonych już w wolnej Litwie kończyła gimnazjum. W przerwach między rozmowami o postępie i kulturalnych nowościach Litwini cieszyli się neutralnością swojego kraju, wolnego od wojennej zawieruchy, choć ta była blisko. Zaczęło brakować importowanych dóbr, a z Polski przybywali uchodźcy. Państwo wracało do pozyskiwania torfu, a 15 maja zainicjowano ogólnokrajową zbiórkę złomu. Litwini z niepokojem słuchali wiadomości o niemieckim ataku pod Paryżem. Codzienne troski i małe radości nie uciekały jednak przed wirującą rzeczywistością wielkiej historii. Norbertas irniauskas z talentem kronikarza i pisarską werwą oddał klimat ostatnich miesięcy przed sowiecką okupacją Litwy. Melancholia poetki Matle Olkinaite jednak słabo rezonowała w świadomości ludzi: Lato tego roku jest jakieś odmienne. Każde rozstanie jest bolesne, jakby wszystko ulatywało na zawsze.