Czystka

Każdy człowiek ma prawo do zapomnienia krzywd czy milczenia na ich temat, by móc zacząć nowe życie, podobnie jak ojciec Katarzyny Surmiak-Domańskiej. Jednak życie bez zakorzenienia jest niezwykle trudne, ponieważ każdy ma prawo znać swoją tożsamość, pochodzenie oraz traumatyczne dziedzictwo. Surmiak-Domańska pragnie tego dowiedzieć się i odzyskać wspomnienie swojej babci Franciszki, która od zawsze była dla niej nieobecna. Ta książka to próba odbudowywania pamięci, pomagająca jednej kobiecie odzyskać jej miejsce w historii, a drugiej zrozumieć, jak przeszłość oddziałuje na wszystkich żyjących członków rodziny."Czystka" to rodzinny epos napisany z reporterską dokładnością; genealogiczne śledztwo prowadzone z dystansem, ale pełne czułości. Autorka bada historię swej rodziny, posługując się skrawkami informacji i analogiami. Z zaginionych listów, rozmytych wspomnień, a także przemilczeń wyłania się obraz wiejskiego życia na Kresach. Od pozornej idylli przedwojennej wielokulturowości, przez horror wojny i tragedię rzezi wołyńsko-galicyjskiej, do zagłady tamtego świata, przymusowych przesiedleń i prób zaczynania wszystkiego od nowa. W opowieści występują także postaci drugoplanowe: ciotka pracująca we Francji jako służąca, wujek z Ameryki i liczni krewni, którzy tworzą bogate tło dla odzyskiwanej przeszłości.Centralnym motywem książki jest próba odtworzenia życia babci Francziszki, której autorka nigdy nie poznała. Babcia zmarła w szpitalu psychiatrycznym jeszcze przed jej narodzinami. Ona, ojciec Katarzyny i jego młodsze rodzeństwo przeżyli czystki etniczne, jakie w latach czterdziestych przetoczyły się przez Wołyń i Galicję Wschodnią. W domu autorki o tamtych wydarzeniach się nie mówiło, a postać babci była nieobecna, podobnie jak wiele innych rodzinnych wspomnień.Surmiak-Domańska zauważa, że takich osób jak ona jest w Polsce więcej. Nasi rodzice pochodzący z biednych wiejskich rodzin boleśnie doświadczyli wojny, ale później skorzystali z gwałtownych zmian społecznych. Zyskali wykształcenie, przenieśli się do miast i odcięli od rodzinnych tradycji. Wychowywali swoje dzieci bez wiedzy o przeszłości, sądząc, że mogłaby ona ich obciążać. "Czystka" to także historia o międzypokoleniowym przekazywaniu traum i o tym, jak milczenie potrafi przenieść je na bliskich.