Czy Europa narodziła się w średniowieczu?

Jacques Le Goff (1924-2014), ceniony na całym świecie francuski specjalista od średniowiecza, znany z takich dzieł jak „Kultura średniowiecznej Europy”, „Narodziny czyśćca” oraz „Intelektualiści w średniowieczu”, stwierdził kiedyś, że „Europa się tworzy”. Te słowa napisał w 2003 roku, tuż przed rozszerzeniem Unii Europejskiej o państwa Europy Środkowej. Jednakże faktyczne „tworzenie się” Europy sięga znacznie głębiej i właśnie tymi „narodzinami” zajmuje się prezentowana książka. Le Goff przez całą swoją karierę naukową sprzeciwiał się stereotypowemu postrzeganiu średniowiecza jako „ciemnego” okresu. Odkrywał w nim bogatego ducha kreatywności, który mimo wielu ówczesnych ograniczeń przyczynił się do znaczącego kształtowania późniejszych epok, stanowiąc niejako renesans „avant la lettre”. Utrzymywał, że dziedzictwo średniowiecza jest kluczowym elementem w budowie dzisiejszej i przyszłej Europy. To w średniowieczu zainicjowano pierwszą „europejską unię” – unię Karolingów – która przełamała dawną jedność kultury śródziemnomorskiej. W tym okresie zaczęły się również krystalizować obecne narody i państwa, a jednocześnie powstały podziały na Zachód i Wschód, Północ i Południe. Wtedy też powstał uniwersytet, instytucja będąca do dziś sercem kultury europejskiej. Pomimo ogromnego znaczenia religii w tamtejszym społeczeństwie, Le Goff zauważył, że Europa rozwinęła się przed chrystianizacją i utrzymuje swoje istnienie po osłabieniu wpływów chrześcijaństwa.