Anna i Jarosław Iwaszkiewiczowie. Sprawiedliwi wśród Narodów Świata

Beata Izdebska-Zybała przybliża czytelnikom niezwykłą historię Anny i Jarosława Iwaszkiewiczów, którzy podczas drugiej wojny światowej ryzykowali życie swoje i swojej rodziny, aby pomóc żydowskim sąsiadom z okolic Brwinowa, Milanówka i Podkowy Leśnej. Ich odwaga nie ograniczała się tylko do lokalnej społeczności; pomagali również żydowskim znajomym z kręgów artystycznych i naukowych.

W uznaniu za ich heroiczne działania, małżeństwo Iwaszkiewiczów pośmiertnie zostało odznaczone w 1991 roku medalem Sprawiedliwy wśród Narodów Świata przez izraelski Instytut Yad Vashem. Czynili to jednak nie dla nagród, lecz z głębokiego poczucia moralnego obowiązku i etycznej odpowiedzialności wobec innych ludzi.

Działania Iwaszkiewiczów podczas okupacji hitlerowskiej znalazły swoje odzwierciedlenie w pracach ich biografów, jednak dostępne materiały często są rozproszone i niekompletne. Zarówno ci, którzy pomagali, jak i ci, którym udzielano pomocy, odeszli już z tego świata, co zainspirowało Izdebską-Zybałę do zebrania i usystematyzowania relacji i świadectw tych wydarzeń w jednym opracowaniu. Książka zawiera też aneks z fragmentami dzienników Anny i Jarosława oraz wspomnieniami ich córki Marii, dokumentującymi ratowanie Żydów. Autorka wybrała także zdjęcia ukazujące osoby, które dzięki Iwaszkiewiczom przeżyły, oraz dokumenty związane z tymi wydarzeniami.

Izdebska-Zybała odwzorowuje również wpływ doświadczeń wojennych na twórczość Jarosława Iwaszkiewicza, koncentrując się na jego poezji i prozie. Uwrażliwia czytelników na głębokie przeżycia pisarza związane z powojennymi przejawami antysemityzmu w polskim społeczeństwie i polityce władz PRL, zwłaszcza w kontekście wydarzeń Marca 1968. Jak zauważa autorka, Iwaszkiewicz ubolewał nad moralnymi konsekwencjami niemieckiej okupacji oraz nad tym, jak zniszczyła ona wspólnotę ludzką i poczucie człowieczeństwa, degradując ludzką naturę.