Sytuacja prawna cmentarzy żydowskich w Polsce 1944-2019

Od zakończenia II wojny światowej w Polsce istnieje problematyka dotycząca cmentarzy żydowskich. Jest to przede wszystkim kwestia ich zaniku lub znacznego redukowania ich powierzchni, zarówno pojedynczo, jak i łącznie. Niekiedy można to określić jako proces niszczenia tych miejsc i ich eliminowania z przestrzeni publicznej. Małgorzata Bednarek w swojej pracy przeprowadza dogłębną analizę historyczno-prawną tego zjawiska.Desakralizacja i przekształcanie cmentarzy w tereny mieszkaniowe, urzędowe, szkolne czy przemysłowe jest ułatwione przez brak ich własności w rękach gmin wyznaniowych żydowskich oraz Związku Gmin Wyznaniowych Żydowskich. Wiele z tych cmentarzy, na mocy Dekretu z 1946 roku o majątkach opuszczonych i poniemieckich, zostało przejętych przez państwo. Z czasem, 1 stycznia 1956 roku, stały się one własnością Skarbu Państwa poprzez proces tzw. przemilczenia. Później, 27 maja 1990 roku, większość z tych miejsc przeszła na własność lokalnych samorządów, a od 5 grudnia 1990 roku niektóre stały się wieczystą własnością państwowych i komunalnych jednostek prawnych. Tylko niewiele cmentarzy nadal pozostaje w rękach żydowskich gmin wyznaniowych.Traktowanie cmentarzy żydowskich jako zwykłych nieruchomości, mimo że zawierają one groby i ludzkie szczątki, prowadzi do ich nieodwracalnego niszczenia. Na przestrzeni lat nawyk postrzegania tych miejsc jako terenów inwestycyjnych stał się tak silny, że nowy ustrój w Polsce, nowa Konstytucja RP czy zmiany w ustawodawstwie, jak np. uznanie każdego cmentarza za zabytek niezależnie od jego stanu, niewiele zmieniają.Wykorzystywanie terenów cmentarzy żydowskich do celów budowlanych i inwestycyjnych odbywa się często z naruszaniem obowiązującego prawa, co jest szczególnie naganne, gdy winne są temu organy władzy publicznej. Przepisy, takie jak te określone w Ustawie z 1959 roku, zwłaszcza dotyczące zmiany przeznaczenia terenów cmentarnych, są regularnie ignorowane, co budzi poważne obawy i kontrowersje.