Stefan Batory i plan ligi przeciw Turkom (1576-1584)

Choć temat wojennych planów Stefana Batorego przeciwko Turcji był już wielokrotnie omawiany, większość prac skupiła się na ich końcowej fazie, czyli na ambitnym projekcie zdobycia Moskwy. To właśnie ten plan stał się podstawą dalszych zamierzeń króla. Wcześniejszy okres, obejmujący czas do końca maja 1584 roku, zanim Batory ostatecznie sformułował swoje zamysły, pozostawał w cieniu. Nawet zasłużony badacz stosunków Moskwy ze Stolicą Apostolską, Paul Pierling, nie zdołał go w pełni rozjaśnić. Pierling, choć jedynie okazjonalnie poruszał ten temat, nie poświęcił mu szczegółowej uwagi, a inni badacze również omijali ten okres.Co jednak było wówczas planowane i jak przebiegały negocjacje? Jaką postawę przyjął Batory wobec tych wczesnych projektów? Te pytania pozostają bez odpowiedzi, mimo że to właśnie te działania złożyły się na finalny plan, którego rozmach przyćmił wcześniejsze rokowania. Godnym uwagi jest też fakt, że wiele z tych dokumentów było ukrytych w archiwum watykańskim, co znacznie utrudniało ich dostępność.Dopiero dzięki wysiłkom naszej Ekspedycji rzymskiej, w szczególności podczas pierwszego roku badań pod kierunkiem prof. Smolki, możliwe stało się lepsze zrozumienie tych wydarzeń. To tłumaczy, dlaczego autor zakończył swoją pracę na genezie planu moskiewskiego, nie uwzględniając kolejnych faz układów, które można uznać za oddzielną część historii.Badanie opiera się głównie na materiałach archiwalnych, w tym na depeszach Laurea opublikowanych przez Wierzbowskiego oraz aktach ogłoszonych przez Pierlinga. Kluczowe jednak są niewydane korespondencje Caligarego, Bolognettego i Possevina z watykańskiego archiwum, które były uzupełniane badaniami w innych bibliotekach. Kopie tych dokumentów, sporządzone w ramach Ekspedycji, znajdują się w zbiorach Akademii, w tak zwanych tekach rzymskich oznaczanych jako T. R.