Retrotopia. Jak rządzi nami przeszłość

Pół tysiąca lat po tym, jak Thomas More przedstawił wizję idealnego społeczeństwa zarządzanego przez rozsądnego i dobrego władcę, nasza wiara w możliwość stworzenia ludzkiego szczęścia osłabła. To marzenie o utopii, choć wyblakłe, nie zniknęło jednak zupełnie. Aspiracje, które kiedyś czyniły tę wiarę nieśmiertelną, wciąż są żywe. Zygmunt Bauman zauważa, że nasza uwaga przesunęła się z przyszłości na przeszłość, którą określa mianem „retrotopii” – wizji utraconego raju, będącego mimo wszystko źródłem inspiracji i nadziei na kreowanie dzisiejszego świata.Retrotopia, zgodnie z utopijnym duchem, wynika z pragnienia naprawy świata. Bauman szczegółowo bada najciekawsze i najważniejsze zmiany towarzyszące narodzinom retrotopijnych uczuć i działań, ujmując je w kontekście czterech „powrotów”: ku Hobbesowi, plemionom, nierównościom i łonu. Tym samym retrotopie stają się produktem „podwójnej negacji” klasycznej utopii More’a – odrzucenia jej i późniejszego wskrzeszenia – tworząc wizje osadzone w nostalgii za utraconą przeszłością, zamiast projekcji niezrealizowanej przyszłości.W konfrontacji z pojęciem postępu, który zamiast nadziei przynosi obawy przed nadciągającymi katastrofami, Bauman proponuje, byśmy zastanowili się, czy nasza tęsknota za minionymi czasami nie kryje w sobie niewykorzystanego potencjału, który mógłby odmienić naszą współczesność. Te złożone refleksje stanowią próbę zinwentaryzowania tej przemiany oraz jej wpływu na dzisiejszą rzeczywistość.