Przypisanie winy. Podstawy teorii ekskulpantów

Podczas jednego z początkowych wykładów z prawa karnego, w których uczestniczyłem jako student, profesor Andrzej Zoll zauważył, że to ustawodawca jest kluczowym czynnikiem wpływającym na powstawanie przestępczości. To on „kreuje” przestępstwo. Bez ingerencji ustawodawcy działania mogą być oceniane jako dobre lub złe, szlachetne albo niemoralne, lecz nie noszą miana przestępstw. W trakcie pisania tej książki przypomniałem sobie tę myśl profesora Zolla. Obecnie sądzę, że to spostrzeżenie jest trafne, choć wymaga pewnego uzupełnienia. Nie chodzi mi o precyzowanie obrazowego wywodu profesora, ale o przyjęcie innej perspektywy. Ustawodawca nie definiuje dosłownego przestępstwa, ale wskazuje na czyny, które mogą być uznane za przestępcze w przyszłości, w ramach stworzonej przez siebie procedury. Akt prawny działa jak głos ustawodawcy, lecz prawdziwe znaczenie dociera do nas z innej strony. Dopiero sąd, decydując o winie sprawcy, a tym samym o przestępczym charakterze czynu, przenosi nas do nowej rzeczywistości, w której zły i nieakceptowalny czyn zostaje uznany za przestępstwo. Ostateczne stworzenie przestępstwa należy więc do sądu.