Odmiany doświadczenia religijnego

Amerykański filozof William James (1842-1910), brat znanego pisarza Henry’ego Jamesa, jest uznawany za pioniera w dziedzinie psychologii religii dzięki swojemu dziełu "Odmiany doświadczenia religijnego". Ta książka bazuje na serii wykładów wygłoszonych przez Jamesa w Edynburgu, które były jednym z pierwszych przykładów przekazywania amerykańskiej nauki do Europy. Zasłynęła jednak przede wszystkim z uwagi na jej humanistyczny i życiowy wymiar, osiągając duży sukces zaraz po wydaniu w 1902 roku i będąc wielokrotnie tłumaczoną na liczne języki europejskie. James bada w niej fenomen "doświadczenia religijnego", a nie religię jako instytucję czy konkretne wyznania. Interesuje go, co dokładnie dzieje się w umyśle osoby, która twierdzi, że przeżywa coś religijnego i jest pod wpływem pewnej "boskiej" energii pochodzącej spoza naszego świata. Taka definicja wiary jest odseparowana od instytucjonalnych form religii, które James wyklucza jako elementy mogące zakłócać czystość doświadczeń religijnych. Podobnie jak jego współczesny Lew Tołstoj w Rosji, James nie był tradycyjnym wyznawcą żadnej z dominujących religii, jednak jego intensywne zainteresowanie istotą religijności sprawia, że "Odmiany doświadczenia religijnego" to nie tylko analiza naukowa, ale również inspirujący traktat o wierze i boskości. Połączenie naukowej obiektywności, ciepłego podejścia i zrozumienia, a także tolerancja dla różnorodnych form religijności, czyni to dzieło niezmiennie aktualnym i fascynującym.