Tylnymi drzwiami. Czarny rynek w Polsce 1944–1989

Po drugiej wojnie światowej w Polsce ukształtował się system, który sprzyjał rozwojowi nieformalnej gospodarki, często określanej jako "drugie społeczeństwo" z własnymi zasadami i niezależnymi formami współpracy. Jerzy Kochanowski w swojej książce barwnie opisuje realia czarnego rynku w okresie PRL, kiedy to ludzie często balansowali na granicy prawa, a czasami ją przekraczali. Był to czas, gdy posiadanie gotówki nie oznaczało jeszcze sukcesu w zakupach, a jedynie prawo do stania w kolejkach, które wcale nie gwarantowały nabycia upragnionych, a nawet podstawowych produktów. Dzięki zastosowaniu nieoficjalnych strategii życie stawało się łatwiejsze, zwiększano szanse na lepsze jedzenie czy zagraniczne wakacje, choć wszystko to miało swoją niebagatelną cenę.

Autor, Jerzy Kochanowski, urodzony w 1960 roku, jest historykiem i profesorem w Instytucie Historycznym Uniwersytetu Warszawskiego, który wykładał także na uniwersytetach w Moguncji i Jenie. Specjalizuje się w historii XX wieku i jest redaktorem naczelnym „Przeglądu Historycznego”. Jego dorobek obejmuje zarówno autorskie, jak i współredagowane książki, takie jak „Proces szesnastu” (1993), „Spojrzenie na Rosję” (1994) oraz „Polska–Niemcy. Wojna i pamięć” (2009, 2013). Jego dzieło „Tylnymi drzwiami. 'Czarny rynek' w Polsce 1944–1989” zdobyło uznanie, czego dowodem była nominacja do Nagrody Historycznej im. Kazimierza Moczarskiego oraz nagroda KLIO.

Książka stawia pytania o moralność osób działających na czarnym rynku PRL: czy byli to przestępcy, czy raczej pozytywni bohaterowie, którzy umożliwiali innym przetrwanie trudnych czasów? Część z nich, podobnie jak „baba z cielęciną” czy „turysta” przywożący kożuchy z Turcji, mogła być pionierami przedsiębiorczości i wolnego rynku. Stefan Kisielewski zasugerował nawet, że nieznany przemytnik zasługuje na pomnik za pokazanie, że każda waluta jest wymienialna. Jerzy Kochanowski w swoim dziele zachęca do refleksji nad rolą takich postaci w historii.

To fascynująca lektura nie tylko dla tych, którzy pamiętają czasy PRL z własnego doświadczenia, ale także dla osób, które po raz pierwszy poznają realia tamtych lat. Jerzy Kochanowski pokazuje, że polski czarny rynek lat 1944-1989 stanowił istotną alternatywę dla oficjalnych struktur, odgrywając równorzędną rolę, jak główne mechanizmy gospodarki.