Duchy Żywi i umarli w społeczeństwie średniowiecznym

Jean-Claude Schmitt, urodzony w 1946 roku, jest francuskim mediewistą i uczniem Jacques'a Le Goffa, specjalizującym się w antropologii historycznej. W jednej ze swoich prac skrupulatnie przebadał i przedstawił obszerny zbiór materiałów dotyczących interakcji między żywymi a zmarłymi, ze szczególnym uwzględnieniem specyficznej kategorii duchów – powrotników, czyli istot, które powracają po śmierci, aby załatwić swoje niezałatwione sprawy. Ich działania często obejmowały zadośćuczynienie, wyrównanie krzywd czy uzyskanie modlitwy mającej skrócić czas cierpień w czyśćcu. Ów fenomen powrotów stał się bardziej powszechny po wprowadzeniu idei czyśćca pod koniec XIII wieku, gdyż żywi poprzez odpowiednie akty mogli pomóc zmarłym w skróceniu ich pobytu w tym stanie. W ten sposób częściowo sprzeciwiono się idei memoria, która koncentrowała się na oddzieleniu żywych od zmarłych za pomocą rytuałów oraz modlitw. Powrotnicy, przez swoje pojawienia, zaburzali chrześcijańską koncepcję pamięci o zmarłych i komplikowali proces żałoby, wstając z grobów i nawiedzając sumienia swoich bliskich. Schmitt, analizując różnorodne relacje, wskazuje, że żywi mogli się z nimi spotykać zarówno na jawie, jak i w snach. Te duchy istniały nie po to, by straszyć, ale by nawiązać kontakt i komunikację. Z czasem, gdy znaczenie czyśćca zaczęło się zmniejszać, rola powrotników w świadomości społecznej również zanikła, ustępując miejsca bardziej współczesnym wyobrażeniom duchów, które występują głównie w popkulturze jako byty straszące bez konkretnej przyczyny. Prace Schmitta stanowią doskonały przykład podejścia mikrohistorycznego, charakterystycznego dla najlepszych francuskich tradycji badawczych.