Wyrwa w świecie. Przekład literacki w radzieckiej Litwie – casus Tomasa Venclovy i rówieśników

Studium Beaty Kalęby zatytułowane "Wyrwa w świecie. Przekład literacki w radzieckiej Litwie – casus Tomasa Venclovy" to cenna pozycja o charakterze dokumentalnym i historycznym. Autorka, bazując na starannie zgromadzonych materiałach archiwalnych, ukazuje swoją głęboką znajomość źródeł oraz tematów związanych z litewską kulturą literacką. Jej praca wyróżnia się nie tylko metodyczną świadomością oraz sprawnością analityczną, ale także klarowną strukturą i przejrzystością narracji, które obejmują bogactwo wątków.To pionierskie opracowanie skoncentrowane jest na działalności translatorskiej Tomasa Venclovy oraz jego oryginalnych pomysłach dotyczących przekładu. Autorka zestawia osiągnięcia Venclovy z twórczością Stanisława Barańczaka, zwracając uwagę na to, jak teoretyczne podejście obu autorów do przekładu wpływa na ich twórczość. Istotną część stanowi analiza, jak formalne i strukturalne aspekty, jak również semiotyczne formy, prowadzą do zrozumienia przekładu jako procesu rekonstruującego dominujące elementy, wzory formalne oraz funkcjonalne ekwiwalencje.Dzieło Venclovy daje Kalębie punkt wyjścia do głębszych rozważań nad związkiem między oryginalnością a tłumaczeniem twórczym, ideologią oraz etycznym wymiarem przekładu jako wyrazu wolności w reżimie totalitarnym, a także nad intertekstualnością i rolą tłumacza. Analizuje miejsce przekładu w kulturze, jego wpływ na budowanie kanonu literackiego oraz na dialog międzykulturowy.Beata Kalęba, jako adiunkt na Uniwersytecie Jagiellońskim i kierownik Pracowni Kultury Litwy, łączy swoje pasje jako historyk literatury oraz tłumacz języka litewskiego. Zajmuje się badaniami nad relacjami polsko-litewskimi, twórczością Czesława Miłosza i litewskich emigrantów oraz pracą Tomasa Venclovy. Jej zainteresowania obejmują także poetykę historyczną oraz teorii i praktyki literackiego przekładu. Jest autorką wielu publikacji, w tym monografii oraz tłumaczeń dzieł takich autorów jak Tomas Venclova i Leonidas Donskis.