W pierwszej osobie. Wspomnienia i rozliczenia

Miał zaledwie czternaście lat, kiedy ujrzał ojca klęczącego z karabinem przy głowie. W wieku dziewiętnastu lat walczył o wolność Polski jako młody oficer artylerii. Gdy skończył czterdzieści trzy lata, Polska, którą służył, zmusiła go do opuszczenia ojczyzny. Pod koniec życia stwierdził: "Jeśli Żyd chce być uważany za Polaka, lepiej by został uchodźcą". Znając wykluczenie z własnego doświadczenia, poświęcił się jego badaniu. Był dzieckiem niechcianym, jedynym Żydem w klasie, młodzieńcem, który zaczytywał się w książkach Jacka Londona, nie mając towarzyszy do gry w piłkę. Później - uchodźca, żołnierz, komunista, rewizjonista, wygnaniec oraz jeden z najbardziej cytowanych myślicieli swojej epoki. Bauman szczerze opowiada o ucieczce z bombardowanego Poznania, ratunku dla rodziny na sowieckiej granicy oraz oczarowaniu komunizmem, które prysło po wystąpieniu Chruszczowa. Wspomina Marzec '68, groźby oraz emigrację bez powrotu. W czasie, gdy w Europie znów pojawiają się mury wykluczenia, a ludzi dzieli się na "swoich" i "obcych", słowa Baumana czyta się nie jak zapis historii, lecz jak przestrogę od kogoś, kto te mechanizmy poznał na własnej skórze.