Nie wiem, jak ich mam cenić. Strefa ambiwalencji w świadectwach Polaków i Żydów

Książka autorstwa Justyny Kowalskiej-Leder to istotne, odważne i nowatorskie dzieło, które wyróżnia się na tle licznych publikacji o Zagładzie, jakie ukazały się w Polsce w ostatnich latach. Praca ta stanowi zarówno sumienną rekapitulację, jak i rewizję dotychczasowych ustaleń. Autorka proponuje nową perspektywę badawczą, zwracając uwagę na złożoność relacji pomocowych, co do tej pory nie było podejmowane na polskim gruncie. Kowalska-Leder rzuca światło na nieoczywiste kategorie epistemologiczne i etyczne, które często są używane do opisu doświadczeń granicznych. Wskazuje na moralną ambiwalencję obecną w postawach i relacjach ofiar, świadków oraz osób ratujących, która jest zazwyczaj pomijana. Autorka zwraca także uwagę na konsekwencje lekceważenia tych ambiwalencji w kontekście pamięci indywidualnej oraz zbiorowej, a także publicznej debaty dotyczącej polskiego doświadczenia wojny i Zagłady.Książka prowadzi do krytycznej refleksji nad pojęciami używanymi w opisie stosunków polsko-żydowskich (i odwrotnie), oraz emocjonalnym zabarwieniem debaty, zarówno publicystycznej, jak i naukowej. Istotnym elementem pracy Kowalskiej-Leder jest również uwypuklenie zaniedbywanych dotąd czynników różnicujących doświadczenia związane z Zagładą, takich jak płeć, wiek, stan cywilny, poziom edukacji, czy pochodzenie klasowe. Autorka podkreśla znaczenie pozycji, z której mówi i działa podmiot będący świadkiem bądź uczestnikiem tych wydarzeń.