Nic mnie już tu nie trzyma. Emigracja Aleksandra Forda do Izraela na tle wydarzeń Marca 1968 w kinematografii polskiej

Wyjazd Aleksandra Forda z Polski w marcu 1969 roku z "dokumentem podróży" w jedną stronę stał się przedmiotem wielu sensacyjnych opowieści. Hubert Drapella sugerował, że bezpośrednim powodem emigracji reżysera były ogromne długi wobec PZPR związane z zaległymi składkami partyjnymi, które miały wynosić "ponad milion złotych". Według jego relacji Ford miał wybór: spłacić długi lub opuścić kraj, a ostatecznie otrzymał paszport już przygotowany na tę ewentualność. Z kolei Jerzy Bergman opisywał wyjazd reżysera "Krzyżaków" jako "ucieczkę w panice", ostrzeżony przez kogoś ze znajomych w komunistycznych władzach o planowanym na następny dzień aresztowaniu i oskarżeniu o zniszczenie polskiego kina. W przeciwieństwie do takich interpretacji, historycy polskiego kina wyrazili swoje zdanie dopiero po 1989 roku, wskazując jednoznacznie, że prawdziwą przyczyną wyjazdu Forda była "haniebna kampania antysemicka" w Marcu 1968 roku, która doprowadziła do czystek w przemyśle filmowym. Ford, oskarżony o wszelkie możliwe przewinienia, stał się "kozłem ofiarnym" i zdecydował się wyjechać z kraju, z którego nigdy nie wrócił.W popularnym dyskursie często pojawiają się różnorodne spekulacje, które doszukują się przyczyn emigracji Forda w jego charakterze: wybujałe ego, despotyzm, nieposkromione ambicje, sposób prowadzenia działalności zawodowej i relacji międzyludzkich. Często obarcza się "cara polskiego kina" winą za to, że w 1968 roku spotkały go szykany; jego późniejsze losy postrzega się jako zasłużoną karę za jego arogancję i zazdrość, przez które miał "podcinać skrzydła" innym. Chcąc oddalić się od takich uproszczeń i powierzchownych wyjaśnień, w naszej książce pragniemy zaprezentować szeroki kontekst wydarzeń, które osiągnęły kulminację w latach 1968-1970. Chcemy zanalizować sytuacje, jakie ukształtowały losy Forda, unikając łatwych klasyfikacji jako "wszechwładny, mało kompetentny, zachowawczy". To, co spotkało go w 1968 roku, było wynikiem szerszych procesów społeczno-politycznych, które miały swoje korzenie w głębokich przemianach w polskim przemyśle filmowym. Naszym celem jest pełne i rzetelne przedstawienie tych procesów i ukazanie Forda jako kluczowej postaci w tym niewątpliwie trudnym okresie jego życia.