Na południe od granicy, na zachód od słońca

„Na południe od granicy, na zachód od słońca” to dla mnie jedna z tych książek Harukiego Murakamiego, które nie robią wielkiego wejścia, tylko powoli rozsiadają się w głowie. Najpierw myślisz: dobrze napisana, spokojna, melancholijna. A potem nagle okazuje się, że wracasz do niej myślami nie przez fabułę, tylko przez klimat, przez ten dziwny rodzaj emocjonalnego niedosytu, który Murakami potrafi opisać lepiej niż większość autorów współczesnej literatury japońskiej.

I może od tego zacznę: to nie jest książka dla kogoś, kto szuka akcji. To nie jest też ta odmiana Murakamiego, w której odkleja się rzeczywistość, pojawia się realizm magiczny na pełnych obrotach i czytelnik wpada do studni, snu albo równoległego świata. Tu wszystko jest bardziej przyziemne. Bardziej ciche. Ale właśnie przez to bardziej niewygodne. Bo „Na południe od granicy, na zachód od słońca” to powieść o pragnieniu, które człowiek pielęgnuje latami jak prywatną legendę. O wspomnieniu, które nie chce zostać wspomnieniem. O tym, jak łatwo pomylić tęsknotę z prawdą.

Hajime, główny bohater, nie jest dla mnie ani romantyczny, ani szczególnie szlachetny. I to akurat zaliczam na plus. Gdyby Murakami próbował zrobić z niego mężczyznę rozdartym między wielką miłością a obowiązkiem, wyszłaby z tego dużo bardziej przewidywalna książka. Tymczasem on daje nam bohatera, który jest pełen braków, zachcianek, sentymentalnych projekcji i zwyczajnego ludzkiego egoizmu. Właśnie dlatego ta powieść tak dobrze działa jako literatura piękna, a nie tylko historia o dawnej ukochanej. Ona jest o tym, co ludzie robią z niespełnieniem. Jak je ozdabiają. Jak nadają mu sens, żeby nie przyznać przed sobą, że może chodziło po prostu o pustkę.

Bardzo podoba mi się to, że Haruki Murakami nie przegaduje emocji. Jego styl, jak zwykle, jest oszczędny, pozornie prosty, ale pod spodem pracuje cały czas. Jedno spojrzenie, jedna rozmowa, jeden wieczór potrafią tutaj znaczyć więcej niż długi monolog u innego autora. To jest właśnie ta siła Murakamiego, za którą jedni go uwielbiają, a inni odbijają się po kilkudziesięciu stronach. Jeśli ktoś lubi książki o samotności, książki o miłości i książki, w których najważniejsze rzeczy dzieją się pomiędzy zdaniami, to tutaj będzie się czuł jak u siebie.

Co ciekawe, to wcale nie jest dla mnie najbardziej „murakamiowa” książka Murakamiego. Nie ma tu aż tyle dziwności, nie ma tak mocno zaznaczonego surrealizmu, nie ma tego uczucia, że zaraz rzeczywistość pęknie. Jest za to bardzo gęsta emocjonalnie opowieść o dorosłości. O tym, że można mieć poukładane życie, a i tak w środku nosić jakiś stary niedosyt, który wraca dokładnie wtedy, kiedy nie powinien. Pod tym względem to jedna z bardziej dojrzałych książek Harukiego Murakamiego. Mniej efektowna, ale bardziej precyzyjna.

Nie wszystko mi tu siadło idealnie. Były momenty, kiedy miałam ochotę potrząsnąć Hajime i powiedzieć: dobrze, już rozumiemy, że żyjesz wspomnieniem, ale może przestań robić z tego religię. Czasami ta powieść trochę za długo krąży wokół tego samego napięcia. Trochę za długo patrzy w lustro własnej melancholii. Ale nawet to ma jakiś sens, bo przecież obsesja jest powtarzalna. Tęsknota też. Człowiek naprawdę potrafi przez pół życia mielić w sobie jedną historię, jakby od tego zależało wszystko.

I jeszcze jedna rzecz. To świetna książka dla osób, które chcą dopiero wejść w twórczość Harukiego Murakamiego, ale boją się jego bardziej odjechanych tytułów. Jako współczesna literatura japońska działa bardzo dobrze: jest przystępna, krótka, elegancko napisana, a jednocześnie niesie cały ten murakamiowski ton melancholii, zmysłowości i niedopowiedzenia. To nie jest może najlepsza książka Harukiego Murakamiego, ale na pewno jedna z tych, które najłatwiej polecić komuś, kto szuka powieści literackiej o relacjach, pamięci i pragnieniu.

Została mi po niej taka myśl, że najgroźniejsze wcale nie są utracone miłości. Najgroźniejsze bywają te wyobrażone wersje życia, które człowiek hoduje w sobie latami. Murakami świetnie to rozumie. I właśnie dlatego „Na południe od granicy, na zachód od słońca” to nie tylko melancholijna powieść o uczuciach, ale też bardzo celna książka o samooszukiwaniu się.

Dla mnie to mocne 4/5. Nie za fabułę. Za atmosferę, psychologiczną precyzję i to, jak dobrze ta książka pokazuje, że czasem najbardziej tęsknimy nie za kimś, tylko za własnym wyobrażeniem o tym, kim mogliśmy być.