Lwowskie wykłady akademickie. Tom 2. Część 2

Średniowiecze często postrzegane jest jako okres ciemności i stagnacji, nazywane „nocą ducha”. W konwencjonalnym pojmowaniu to czas systemu feudalnego, krucjat, upadku Cesarstwa Rzymskiego oraz konfliktów z hierarchią kościelną. Przed naszymi oczami pojawiają się obrazy klasztorów i mnichów, przedstawiając tę epokę jako szarą i niewyrazistą, ale tylko z daleka. Gdy przyjrzymy się bliżej, dostrzeżemy subtelności i bogactwo szczegółów. Życie duchowe tamtych czasów było niezwykle intensywne. Podejmowane były liczne próby zrozumienia tego, co często wydawało się nieuchwytne. Szkoły i systemy filozoficzne zmieniały się szybko, a wewnątrz samego duchowieństwa toczyły się burzliwe dyskusje, które w pewien sposób przypominają współczesne spory.

Religia miała dominującą rolę, z teologią jako centralnym punktem, stanowiąc jakby ramy dla różnorodnych intelektualnych dociekań. Jednak poza tymi ramami znajdowali się filozofowie arabscy i żydowscy, a także myśliciele w Bizancjum, którzy rozwijali swoje własne koncepcje. Podczas gdy w starożytności myśl filozoficzną wyznaczały nieliczne główne nurty, w średniowieczu rozpływała się ona na mnóstwo mniejszych strumyczków, które na swój sposób odzwierciedlały dominującą wówczas myśl teologiczną. Dlatego historia filozofii średniowiecznej nie ogranicza się do samej filozofii, lecz łączy się ściśle z teologią. Ten brak wyraźnej granicy między nimi nie stanowi problemu, a ci, którzy odmawiają średniowieczu wkładu w rozwój filozofii, popełniają błąd. Filozofia tego okresu, choć mocno związana z teologią, z pewnością istnieje. Nawet jeśli mielibyśmy mówić o jej upadku w owym czasie, to nawet takie okresy zasługują na swoją historię.