Cesarz Ameryki. Wielka ucieczka z Galicji

Książka "Cesarz Ameryki" to poruszająca relacja o potężnej fali emigracji, która pod koniec XIX wieku ruszyła z Galicji, zmuszając setki tysięcy Żydów, Rusinów, Słowaków i Polaków do podróży w nieznane w poszukiwaniu lepszego życia. Te masowe wyjazdy do Stanów Zjednoczonych i Brazylii, trwające aż do 1918 roku, stanowiły rozpaczliwą ucieczkę przed ubóstwem, głodem i obowiązkową służbą wojskową. Była to także pielgrzymka ku "Ziemi Obiecanej" – legendarnej krainie, gdzie Statua Wolności, niczym królowa Polski, wita wszystkich przybyłych z Galicji z otwartymi ramionami, a cesarz Ameryki osobiście zgadza się na ich osiedlenie.

Słowa takie jak "srebrne łyżki", "bele jedwabiu", "wątrobianka", czy "dywany ze Smyrny" kryją się w szyfrowanym języku handlarzy ludźmi. Martin Pollack, znawca i miłośnik historii Galicji, przybliża dramatyczną ucieczkę biedoty z tego zakątka Europy w XIX i na początku XX wieku. Tu bardziej odpowiednie jest słowo "ucieczka" niż termin "emigracja", bo na tej drodze uchodźcy napotykali na oszustwa, wyzysk i poniżenia. To opowieść o surowych realiach codzienności, niewiele nam znanym, ale czasem dającym nadzieję na sukces dzięki odwadze i hartowi ducha. Książka odznacza się zdumiewającą aktualnością, szczególnie w kontekście dzisiejszych światowych wydarzeń.

Małgorzata Szejnert podkreśla, że dobry reportaż ukazuje obrazy, które można sobie z łatwością wyobrazić po przeczytaniu zaledwie kilku akapitów. Martin Pollack stworzył dzieło, w którym czytelnik nie tylko chłonie opisy, ale wręcz widzi, czuje i doświadcza wszystkich bodźców – od zapachów po emocje ukryte w słowach. "Cesarz Ameryki" to opowieść o biedzie, poniżeniu, bezlitosnym wyzysku, ale także o nadziei na lepsze życie w Ameryce, która nie zawsze spełniała te oczekiwania. To historia sprzed ponad stu lat, a przez pisarstwo Pollacka dowiadujemy się o niej z ogromną empatią, dostrzegając uniwersalność jej przesłania zarówno dla Polaków, jak i dla Rusinów, Żydów czy Słowaków.

Timothy Snyder dodaje, że Pollack w mistrzowski sposób ukazuje drastyczne zderzenie zacofanej prowincji Galicji z globalizującym się światem końca XIX wieku. Z właściwą sobie finezją, Pollack odsłania próżne sentymenty związane z wizjami galicyjskiego sztetla oraz amerykańskiej ziemi obiecanej, dekonstruując te mity z bezlitosną precyzją.