Dybuk. Na pograniczu dwóch światów

Książka "Dybuk. Na pograniczu dwóch światów. Przypowieść dramatyczna w czterech aktach" to fascynujące dzieło o złożonej historii i skomplikowanej biografii jego twórcy, które łączy w sobie elementy dramatu, eseju i szkiców artystycznych. Autor tekstu, będący częścią kręgu literatury jidysz i hebrajskiej, wywodzi się z żydowskiej rodziny z rejonu Witebska. Po młodzieńczych latach związanych z haskalą, przeszedł na stronę rosyjskich radykałów i w obawie przed aresztowaniem wyemigrował na Zachód. Swoje twórcze poszukiwania rozpoczął od języka rosyjskiego, ale za namową żydowskich socjalistów z Bundu, zwrócił się ku językowi jidysz, co zaowocowało stworzeniem hymnu dla Bundu. W 1905 roku wrócił do Rosji, a sześć lat później stanął na czele ekspedycji badawczej, która zajmowała się folklorem żydowskim na terenach Wołynia i Podola.Dybuk to dramat, którego genezę można odnaleźć w etnograficznych zainteresowaniach jego autora. Sztuka powstała w dwóch wersjach językowych: rosyjskiej oraz jidysz. Znany reżyser Konstantin Stanisławski miał znaczący wpływ na ostateczny kształt dramatu. Niestety, jedyny egzemplarz dramatu w jidysz zaginął, a autor był zmuszony odtworzyć utwór korzystając z przekładu hebrajskiego, którego dokonał Chaim Nachman Bialik. Początkowo Dybuk został uznany za utwór nieprzystosowany do sceny, co podobno przyczyniło się do śmierci zrozpaczonego autora.Ironią losu, przedstawienie w reżyserii Dawida Hermana, tuż po śmierci autora, okazało się ogromnym sukcesem Wileńskiej Trupy Żydowskiej. Równie istotnym wydarzeniem była hebrajska inscenizacja przygotowana w moskiewskim teatrze Habima. Po kilku latach trupa wyjechała w tournée po Europie, które dało początek dzisiejszemu narodowemu teatrowi izraelskiemu w Tel-Awiwie, noszącemu tę samą nazwę. Dybuk doczekał się kilku przekładów, a jego polska ekranizacja z 1937 roku w reżyserii Michała Waszyńskiego zdobyła uznanie jako jedno z najważniejszych dzieł kina jidysz, a także jako jedno z najwybitniejszych osiągnięć filmowych II Rzeczypospolitej.