Polska i Rosja. Sąsiedztwo wolności i despotyzmu X-XXI w.

Sąsiedztwo Polski i Rosji od zarania dziejów było naznaczone rywalizacją w obszarze Europy Środkowo-Wschodniej. Polacy byli pierwszym narodem, wobec którego przeprowadzono ludobójstwo za czasów Józefa Stalina, a kolejne następstwa dyktatora, m.in. w osobie obecnego prezydenta Federacji Rosyjskiej, Władimira Putina, wielokrotnie wyrażali skrajną nienawiść do narodu polskiego. W nawałnicy konfliktów zbrojnych, jakie Rosja prowokowała w ciągu wielu wieków, wydawać by się mogło, że rywalizacja z Polską stanowi tylko jeden z wielu frontów batalii prowadzonej przez Moskwę w celu porządkowania sobie jak największej ilości terenów. Andrzej Nowak w książce „Polska i Rosja. Sąsiedztwo wolności i despotyzmu X-XXI w.” przekonuje, że historia trudnych i skomplikowanych relacji pomiędzy oboma krajami określała w przeszłości status całej Europy Środkowo-Wschodniej, a w szerszym kontekście również ład i porządek na Starym Kontynencie. Co ciekawe, publikacja polskiego historyka to nie tylko studium w przedmiocie wielowiekowej tradycji starcia dwóch mocarstw, ale przede wszystkim rywalizacja dwóch koncepcji odpowiednio świata Zachodu i Wschodu, gdzie Polska reprezentowała Europę, a Rosja stała na czele ogromnych polań azjatyckich stepów. Uzasadnieniem dla takiego punktu widzenia prezentowanego przez Andrzeja Nowaka jest sytuacja w XV wieku, kiedy to Unia Polski z Litwą stanowiła de facto odpowiedź na rosnące wpływy Moskwy, inspirowane zbrodniczymi działaniami Mongołów jeszcze za czasów Czyngis-chana. Opowieść autora książki „Polska i Rosja. Sąsiedztwo wolności i despotyzmu X-XXI w.” rozpoczyna się jednak pięć wieków wcześniej, kiedy współczesna Rosja jeszcze nie istniała, a w roli matecznika Rusi w oczach mieszkańców regionu uchodziła Rus Kijowska.

28 lipca 2013 roku prezydent Władimir Putin gościł w Kijowie na obchodach 1025-lecia chrztu Rusi Kijowskiej. W kolejnych latach Moskwa wielokrotnie odwoływała się do dziedzictwa, które w gruncie rzeczy zostało zagrabione i wolne od jakichkolwiek faktycznych związków historycznych. Andrzej Nowak to historyk uznany i ceniony za rzetelne opracowania. To ważne w kontekście faktów przytaczanych na łamach monografii „Polska i Rosja. Sąsiedztwo wolności i despotyzmu X-XXI w.”. Zdaniem autora, rywalem w obszarze Europy Środkowej dla pierwszych książąt piastowskich wcale nie była Moskwa, lecz Kijów. Bóg wie, Moskwa wówczas jeszcze nie istniała, tymczasem ośrodek handlowy, jakim w X wieku była obecna stolica Ukrainy, stanowił centrum życia politycznego i społecznego w całym regionie. Kijów w ocenie Andrzeja Nowaka nie tylko stanowił imponującą metropolię na tamten czas, ale również jawił się jako stolica obrządku wschodniego w tej części świata. Nie trzeba przekonywać, że dziedzictwo w tym zakresie również zostało przez Moskwę zagrabione, o czym świadczy ubiegłoroczne starania obecnie już autokefalicznego Kościoła Prawosławnego Ukrainy (KPU). Autor książki „Polska i Rosja. Sąsiedztwo wolności i despotyzmu X-XXI w.” wydanej nakładem wydawnictwa Biały Kruk w połowie 2022 roku idealnie wstrzelił się z przedstawionymi w tym zakresie analizami. Po wybuchu wojny w Ukrainie 24 lutego 2022 roku władze w Kijowie podjęły decyzje o odłączeniu się od Kościoła Prawosławnego w obrządku wschodnim reprezentowanym przez Moskwę, a symbolem owych działań była decyzja o konieczności opuszczenia prorosyjskiej cerkwi prawosławnej kijowskiej Ławry Peczerskiej. Kto był w Kijowie, ten wie, że to jeden z najbardziej znanych zabytków Kijowa i jednocześnie symbol na całym świecie kojarzony z Kościołem Prawosławnym. Analizy Andrzeja Nowaka wyrażone w publikacji „Polska i Rosja. Sąsiedztwo wolności i despotyzmu X-XXI w.”, związane z początkami Rusi Kijowskiej i w dalszej kolejności Moskwy, rzucają zupełnie nowe światło na kłamstwa i kalumnie szerzone przez rosyjską propagandę od wielu miesięcy. Niektórzy mówią, że prawda sama się obroni. Wydaje się, że obecnemu prezydentowi Federacji Rosyjskiej lektura publikacji „Polska i Rosja. Sąsiedztwo wolności i despotyzmu X-XXI w.” dobrze by zrobiła w kontekście researchu, jakim głowa każdego państwa winna się charakteryzować przy okazji wystąpień publicznych.

Początki państwa polskiego i rosyjskiego stanowią jeden z elementów narracji prowadzonej przez Andrzeja Nowaka w książce „Polska i Rosja. Sąsiedztwo wolności i despotyzmu X-XXI w.”. W kolejnych etapach autor szczegółowo omawia bitwy wojsk Królestwa Polskiego i Wielkiego Księstwa Moskiewskiego w burzliwych wiekach XV-XVII, rozbiory Polski i dramatyczne wydarzenia związane z I i II Wojną światową. Spora ciekawostka okazał się fakt, że nazwa Moskwa, zamiast Rosji, była używana w językach europejskich i niektórych językach azjatyckich jeszcze w XVI-XIX wieku. Podobnie kartografowie z tego okresu nanosili na mapę nazwę „Moskwa”, nie „Rosja”, i to dla całego imperium rozciągającego się na dalekim wschodzie azjatyckich stepów. Dalej, w wyniku nieporozumień związanym z nomenklaturą Ukrainy nazywanej Rusią i Moskwy mieniącej się z czasem Rosją, obie nazwy zostały sprowadzone do jednej, co nie ma nic wspólnego z dorobkiem historycznym obu narodów.
 
Monografia pod tytułem „Polska i Rosja. Sąsiedztwo wolności i despotyzmu X-XXI w.” to świetna pozycja w dziedzinie literatury faktu związanej z Polską i Rosją w ciągu minionego tysiąclecia. Publikacja Andrzeja Nowaka to książka ważna i potrzebna, zyskująca niezwykłą aktualność przez wzgląd na bieżące wydarzenia na arenie międzynarodowej. 

Tytułowe „sąsiedztwo wolności i despotyzmu” w książce „Polska i Rosja. Sąsiedztwo wolności i despotyzmu X-XXI w.” to szczegółowa analiza Andrzeja Nowaka w zakresie trudnych i skomplikowanych relacji sąsiedzkich pomiędzy Rosją i Polską w ciągu ostatnich dziesięciu wieków. Na 400 stronach polski historyk omawia po kolei największe bitwy wojsk polskich i rosyjskich, od czasów wczesnego średniowiecza aż po chaos II wojny światowej. Autor książki „Polska i Rosja. Sąsiedztwo wolności i despotyzmu X-XXI w.” snuje opowieść nie tylko w zakresie wojny, ale również poświęca analizie wartości, jakie przyświecały w rzeczonej rywalizacji obu zwaśnionym stronom. Andrzej Nowak to historyk o ugruntowanej pozycji na rynku literatury faktu w zakresie historii relacji polsko-rosyjskich, to również człowiek o jasnych i klarownie prezentowanych poglądach konserwatywnych. Monografia „Polska i Rosja. Sąsiedztwo wolności i despotyzmu X-XXI w.” zyskuje przez to niezwykłą aktualność. Andrzej Nowak z jednej strony omawia stosunki polsko-rosyjskie, które obecnie wydają się najbardziej napięte od wielu dekad, jednocześnie stawia pomnik literacki dla dokonań Jana Pawła II, bez którego zdaniem polskiego historyka, Polska nie wydostałaby się z dominacji sowieckiej zarazy.

Andrzej Nowak szczegółowo omawia powstawanie polskiej i rosyjskiej państwowości, prowadzi przy tym analizę wartości, jakie reprezentowały Rzeczpospolitą Obojga Narodów i Wielkie Księstwo Moskiewskie. Jedna rzecz wydała mi się w tym zakresie szczególnie interesująca. Okoliczności przytoczone przez polskiego historyka wyraźnie wskazują na fakt, że zwrot w rosyjskiej państwowości nastąpił de facto w XV wieku. Wówczas to od ponad stu lat obszary od Moskwy aż po Chiny znajdowały się pod kontrolą Mongołów. Wojowniczy naród przywędrował z azjatyckich stepów i rzucił na kolana organizację wojskową obszary zajęte przez Słowian. Jak opisuje Andrzej Nowak w książce „Polska i Rosja. Sąsiedztwo wolności i despotyzmu X-XXI w.”, Mongołowie zdobyli tereny ujścia Wołgi na południu i tereny na północy, gdzie doszli aż do Moskwy i dalej Wielkiego Nowogrodu. W owym czasie, jak przekonuje polski historyk, stolica dzisiejszej Rosji weszła w rolę protegowanych Mongołów i w ich imieniu pozyskiwała haracz od mniejszych księstw ruskich, jak wspomniany Nowogród czy Włodzimierz. Taka postawa z kolei pozwoliła Moskwie podporządkować sobie obszary Europy Wschodniej po utracie dominacji przez Mongołów w XV wieku. Nie bez powodu, jak przekonuje Andrzej Nowak w książce „Polska i Rosja. Sąsiedztwo wolności i despotyzmu X-XXI w.”, Nowogród Wielki szukał porozumienia z Litwą i Polską, zanim oba narody weszły razem w unię personalną.

Interesujące wydają się spostrzeżenia Andrzeja Nowaka wobec heroicznej postawy kościoła w zmaganiach z komunistycznym aparatem represji. To zresztą czyni w moich oczach monografię „Polska i Rosja. Sąsiedztwo wolności i despotyzmu X-XXI w.” rzetelną i wyczerpującą, skoro polski historyk, pochylając się nad relacjami polsko-rosyjskimi uczynił przedmiotem naukowych analiz niemal tysiąc lat wspólnego istnienia obu narodów pod jednym niebem. Z punktu widzenia współczesnej młodzieży, Polska walczyła o niepodległość i ją zdobyła, jednak rzetelna lektura książki „Polska i Rosja. Sąsiedztwo wolności i despotyzmu X-XXI w.” znakomicie obrazuje wielowiekową tradycję walki pomiędzy Polską i Rosją. Jednym z przekłamań historycznych oraz daleko idących uproszczeń w tym zakresie pozostaje narracja w myśli, której Sowieci pod przywództwem Józefa Stalina odebrali Polakom wolność. Fatalne (nie)porozumienia w tym zakresie, jakie poczynili alianci z Sowietami podczas konferencji w Jałcie, niczego nie zmieniają. Autor książki „Polska i Rosja. Sąsiedztwo wolności i despotyzmu X-XXI w.” przekonuje, że naród Polski znajdował się de facto przez 200 minionych lat pod rosyjską okupacją. Szczegółowe omówienie przez polskiego historyka zagadnień związanych z rozbiorami Polski inspirowanymi decyzjami Katarzyny II i fatalnym zauroczeniem polskiego króla Stanisława Augusta Poniatowskiego okazało się pierwszym aktem w dwuwiekowym dramacie naszych rodaków. Jaką rolę do odebrania w tym zakresie miał Jan Paweł II w ocenie Andrzeja Nowaka? Polecam sięgnąć po książkę „Polska i Rosja. Sąsiedztwo wolności i despotyzmu X-XXI w.” w poszukiwaniu odpowiedzi, zwłaszcza obecnie, kiedy internet zalewają różne, nie zawsze sprawdzone informacje na temat polskiego papieża.

Andrzej Nowak w książce „Polska i Rosja. Sąsiedztwo wolności i despotyzmu X-XXI w.” przedstawił szczegółowo burzliwe losy narodu polskiego i rosyjskiego w ciągu całego wspólnego istnienia obu narodów w obszarze Europy Środkowo-Wschodniej. Teraz, gdy rosyjska propaganda z rozmachem, ale i bez powodzenia zakłamuje rzeczywistość, fakty przedstawione w monografii „Polska i Rosja. Sąsiedztwo wolności i despotyzmu X-XXI w.” zyskują szczególne znaczenie.