Kościół katolicki wobec Holokaustu 1930-1965

Pontyfikat Piusa XII wciąż wywołuje liczne kontrowersje, będąc obiektem wielu badań zarówno naukowych, jak i popularnych. Michael Phayer w swojej książce unika poszukiwania sensacyjnych wniosków i nie przedstawia Piusa XII w świetle chłodnego polityka, jak zrobił to Rolf Hochhuth w sztuce "Namiestnik", ani jako antysemity, co zarzucał mu John Cornwell nazywając go "papieżem Hitlera". Phayer podkreśla życzliwość i ciepło, jakie wspomina wiele osób, które miały z nim styczność. Jednocześnie rzetelnie analizuje niepokojące skutki wielu decyzji podjętych przez papieża, który już na początku II wojny światowej zrezygnował z roli moralnego autorytetu na rzecz działań dyplomatycznych. Nie potępił brutalnej niemieckiej okupacji w Polsce ani morderstw Serbów przez katolickie bojówki ustaszów w Chorwacji. Watykan nie zareagował wtedy odpowiednio na Holokaust, a nawet zatajał część dotyczących go informacji.

Pius XII widział w komunizmie największe zagrożenie dla Europy, dlatego pragnął, aby Niemcy zakończyły wojnę jako silne państwo, postrzegając je jako obrońcę cywilizacji europejskiej. Pomimo sprzeciwu wobec Hitlera, jego polityka była jednak proniemiecka, co po wojnie zaowocowało wstydliwym udziałem Watykanu w pomocy zbrodniarzom wojennym w unikaniu sprawiedliwości i staraniach o łagodniejsze wyroki dla sprawców Holokaustu. Reakcja Kościoła na Zagładę nie zakończyła się wraz z pontyfikatem Piusa XII. Właśnie dlatego książka poświęca znaczną uwagę późniejszej autorefleksji Kościoła niemieckiego oraz stosunkowi ojców soborowych do kwestii Holokaustu i Żydów podczas Soboru Watykańskiego II.

Dzieło Michaela Phayera jasno ukazuje złożone relacje między polityką a moralnością, które były kluczowe w tym niezwykle trudnym okresie historii.