Artur Nacht-Samborski. Maski czasu

Publikacja ta zagłębia się w późniejszy okres twórczości malarza Nacht-Samborskiego, przypadający na lata 60. i 70., kiedy to stworzył liczne dzieła o unikalnym charakterze. Owe prace, wyróżniające się odbieganiem od konwencjonalnej portretowości, można określić mianem głowy bądź maski. Ich szczególna wyjątkowość skłania do oddzielenia tych dzieł w kontekście całej spuścizny artystycznej twórcy oraz zestawienia ich z jego osobistymi przeżyciami.

Nacht-Samborski doświadczył Holokaustu zarówno jako świadek, jak i ocalony, a także ratował innych. Współczesna socjologia klasyfikuje go jako Żyda i Polaka jednocześnie. Wystawa, choć otwarta na różnorodne interpretacje jego dzieł, stara się wskazać jedną z możliwych odpowiedzi na pytanie, jak malarz - korzystając ze słów Adolfa Rudnickiego - spłacał dług wyobraźni i pamięci wobec historii.

Nacht-Samborski często ukrywał fragmenty swojej biografii. O swoich przeżyciach z okresu Holokaustu opowiadał tylko najbliższym, a nawet swoje obrazy pokazywał i wystawiał rzadko. Rzadko je datował, sygnował lub nadawał im tytuły.

Późniejsze dzieła artysty sytuują go na obrzeżach kapistowskiego koloryzmu, z większą tendencją w kierunku ekspresjonizmu. Ekspozycja koncentruje się na intensywnej ekspresji jego prac, odzwierciedlającej niezwykłe życie malarza. Linia narracyjna wystawy rozciąga się od wczesnych dialogów Nacht-Samborskiego z awangardą lat 20., poprzez okres tuż po wojnie i epizod socrealistyczny, prowadząc do momentu, gdy portret przemienia się w głowę-maske. To właśnie wtedy artysta osiągnął szczyt swoistej, aforystycznej prostoty swoich prac.

Artur Tanikowski