Z rękopisów. Pamiętnik (1875-1954). O poczuciu malarskim w fotografice (1953)

Zauważyłem, jak twarz panny Skłodowskiej zarumieniła się intensywnie, gdy pan Kazimierz usiadł przy stole. Ich ożywiona rozmowa ujawniała głębokie uczucia, które jej szczere oczy wyrażały w sposób nie do ukrycia. Myśl o tym, jaką żoną mogłaby być Skłodowska, guwernantka i emancypantka, wywołała mieszane uczucia o jej pozycji społecznej. Wkrótce potem utraciła pracę i opuściła miasto. Pan Kazimierz, z kolei, awansował na profesora Uniwersytetu Jagiellońskiego, uznawanego za jednego z najwybitniejszych polskich matematyków. Tymczasem panna Skłodowska przeżyła wiele cierpień, które dla tak niezwykłych dusz, jak jej, przeobraziły się w nieustające źródło inspiracji i siły. Wiele lat później ponownie zobaczyłem ją, już jako panią Curie-Skłodowską, w Teatrze Narodowym. Jej skromność i potężna postać, z charakterystycznym wysokim czołem i płomiennym wzrokiem, przykuły moją uwagę do tego stopnia, że nie mogłem oderwać się od jej widoku. Czułem, że mogło to powodować u niej pewien dyskomfort. Następnego dnia udałem się do jej siostry, pani Szalayowej, z nadzieją na możliwość sfotografowania tej niezwykłej twarzy. Niestety, okazało się, że moje starania były spóźnione.

Włodzimierz Kirchner, w swoim „Pamiętniku”, otwarcie ukazuje proces kształtowania swoich wspomnień, dokładnie analizując ich celowość i kierunek. Podąża on za meandrami pamięci, ukazując korzyści płynące z dzielenia się teraźniejszymi i przeszłymi przemyśleniami. Kirchner świadomie podejmuje słynny pakt autobiograficzny Lejeune'a, realizując go z intencją i bez zniekształceń przeszłości. Dzieło to, pozostawiając miejsce na bardziej subiektywne przedstawienie, tworzone było w kontekście przygotowań do druku jako przykład politycznie uwarunkowanej historii apostaty.

Wyimek ze wstępu autorstwa prof. dr hab. Doroty Samborskiej-Kukuć.