Doktryna szoku

W swojej przełomowej książce autorka bestselleru "No Logo", Naomi Klein, opisuje, w jaki sposób amerykańskie strategie wolnorynkowe zdobyły przewagę na świecie, wykorzystując szokujące wydarzenia w różnych krajach. W Iraku, w trakcie toczącej się wojny domowej, chaos umożliwił amerykańskiej administracji wprowadzenie regulacji prawnych, które pozwoliły na przejęcie przez firmy takie jak Shell czy BP irackich zasobów ropy naftowej.Po zamachach z 11 września 2001 roku administracja prezydenta Busha, działając w tajemnicy, zleciła firmom Halliburton i Blackwater włączenie się w działania związane z "walką z terroryzmem".Kiedy potężne tsunami zdewastowało wybrzeża Azji Południowo-Wschodniej, zanim miejscowa ludność zdołała dojść do siebie po tragedii, dziewicze plaże stały się przedmiotem sprzedaży.Huragan Katrina wywołał ogromne przemieszczenie ludności z Nowego Orleanu. Powracający mieszkańcy odkrywali, że mieszkania socjalne, szpitale ani szkoły publiczne nie zostaną ponownie otwarte.Te wydarzenia ilustrują praktyczne zastosowanie tego, co Klein określa jako doktrynę szoku. Według niej, gdy publiczna opinia jest w stanie dezorientacji po katastrofach takich jak wojna, atak terrorystyczny czy kataklizm naturalny, szybko wprowadzane są niepopularne reformy gospodarcze, nazwane terapią szokową. Jeśli to nie wystarczy do zniwelowania oporu, stosuje się dodatkowe środki, takie jak elektrowstrząsy czy paralizatory.Przez cztery lata intensywnych badań i pracy dziennikarskiej w miejscach dotkniętych katastrofami, Klein zebrała materiał do książki "Doktryna szoku", w której kontestuje demokratyczny charakter triumfu globalnego kapitalizmu.Naomi Klein szuka początków "kapitalizmu kataklizmowego" w pracach Miltona Friedmana z lat pięćdziesiątych na Uniwersytecie Chicago, których wpływy są odczuwalne do dziś.Autorka bada związki między polityką gospodarczą a militarnymi kampaniami "Szok i przerażenie", a także tajnymi eksperymentami CIA z wykorzystaniem elektrowstrząsów i deprywacji sensorycznej, które stanowiły podstawę do stworzenia podręczników tortur stosowanych w bazie Guantánamo.Książka Naomi Klein ukazuje, jak doktryna szoku doprowadziła do wydarzeń, które zmieniły światową scenę, takich jak przewrót wojskowy Pinocheta w Chile w 1973 roku, masakrę na placu Tiananmen w 1989 roku, czy upadek Związku Radzieckiego w 1991 roku. Wywód Klein różni się jednak zasadniczo od dotychczasowych narracji na ten temat, oferując nową perspektywę, która z pewnością wpłynie na współczesne debaty.