Byli i będą

"Byli i będą" to powieść, która daje wgląd w życie społeczeństwa polskiego po powstaniu styczniowym. Autorka przedstawia różnorodne środowiska, od arystokracji w stolicy i za granicą, po życie na wsi w Królestwie Polskim. Ukazuje również młodzież studencką z Warszawy, wywodzącą się z różnych klas, i osoby, które znalazły się na marginesie miejskiego życia. Szczególny nacisk kładzie na ziemiaństwo kresowe, które z determinacją broniło swojej ziemi, zagrożonej przez rosyjskie przepisy ograniczające sprzedaż ziemi tylko do prawosławnych. Warto wspomnieć także o szlachcie krośniańskiej, która była prześladowana za swoją wiarę i patriotyzm, zmuszana do przyjęcia prawosławia.

Powieść napisana jest z głębokiego przekonania i troski o rozbite rodziny i rozproszone potomstwo, z zamysłem ukazania niebezpieczeństw, jakie niesie walka o byt materialny i brak wyższych ideałów. Fabularnie wciąga, opisując wydarzenia z zachowaniem właściwych proporcji. Bogactwo epickich wątków zostało zharmonizowane w spójnej i przemyślanej konstrukcji powieści. Uznawana jest za najbardziej udane dzieło autorki, stanowiąc przykład realistycznej prozy tamtego okresu.