Archipelag CIAM. Listy Heleny Syrkus

Helena Syrkus, prominentna architektka i wykładowczyni Politechniki Warszawskiej, w swoich listach do szwajcarskiego historyka sztuki, Sigfrieda Giediona, często wspominała o ogromie niewysłanych wiadomości, które piętrzyły się niczym góry. Chociaż korespondencja architektów rzadko trafia do druku, listy Syrkus stanowią kluczowe źródło informacji o jej złożonej i fascynującej biografii.

Nowa publikacja z serii ŹRÓDŁA, wydawana przez Narodowy Instytut Architektury i Urbanistyki, przedstawia wybór jej korespondencji z ważnymi postaciami międzynarodowej sceny architektonicznej. Znajdują się w niej listy do Waltera i Ise Gropiusów z Bauhausu, holenderskiego urbanisty Cornelisa van Eesterena oraz Fridy Fluck, a także Sigfrieda Giediona, sekretarza CIAM. Książka jest nieocenionym źródłem dla miłośników twórczości Heleny i Szymona Syrkusów, uznawanych za kluczowe postacie polskiej architektury międzywojennej. Odzwierciedla również burzliwe losy historyczne Polski i świata, przedstawiając realia antysemityzmu lat 30., drugiej wojny światowej czy dążenia do socjalizmu. Walter Gropius pocieszał Helenę i Szymona w jednym ze swoich listów, zwracając uwagę na istotność przyjaźni w tych trudnych czasach.

Helena Syrkus, z domu Eliasberg, znana również pod pseudonimem Niemirowska, zaangażowała się w promocję architektury modernistycznej wraz z mężem Szymonem w latach 20. Była współzałożycielką awangardowej grupy Praesens, a poprzez swoje korespondencje i działalność w CIAM przyczyniła się do szerzenia idei architektury nowoczesnej. Po wojnie działała w Biurze Odbudowy Stolicy, gdzie wykorzystując swoje międzynarodowe kontakty, wspierała odbudowę Warszawy. Jej zaangażowanie w socrealizm w latach 40. i późniejszy powrót do modernizmu w latach 60. pokazuje wielowymiarowość jej kariery. Jest postacią z jednej strony uznawaną za wybitną jednostkę w historii architektury, z drugiej zaś za osobę o skomplikowanej historii politycznej.